Page 108 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

90
ประเทศไทยในเขตจังหวัดลพบุ รี ซึ่ งแสดงให้เห็นถึงการแพร่กระจายทางวัฒนธรรมอย่างกว้างขวาง
ในสมัยนี้
ในศิ ลปะแบบนครวัด พุทธศตวรรษที่ 17 ปราสาทที่สํ าคัญที่สุ ด ได้แก่ ปราสาท
หินพิมาย อําเภอพิมาย จังหวัดนครราชสี มา ปราสาทพนมรุ้ ง อําเภอนางรอง จังหวัดบุรี รัมย์และ
ปราสาทศี ขรภูมิ อําเภอศีขรภูมิ จังหวัดสุ รินทร์ ภาพสลักมีทั้ งเรื่ องราวในคติ พุทธมหายานและ
เรื่ องราวในคติ ฮินดู รวมทั้งเรื่ องรามายณะและมหาภารตะในมหากาพย์อินเดี ยด้วย สําหรับศิ ลปะ
แบบบายนอันเป็ นศิลปะซึ่ งได้รับอิ ทธิพลจากประเทศกัมพูชา แบบสุ ดท้ายที่ พบในประเทศไทยราว
พุทธศตวรรษที่ 18 ตรงกับสมัยของพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 (1724 – 1766) แห่ งประเทศกัมพูชา
ปรากฏแพร่ หลายเป็ นอย่างมาก โดยเฉพาะในภาคตะวันออกเฉี ยงเหนื อ ซึ่ งชาวบ้านมักเรี ยก
โบราณสถานเหล่านี้ ว่า “กู่ ” ล้วนแต่อยู่ในยุคศิ ลปะแบบบายนทั้งสิ้น
3. ประติมาณวิทยาภาพสลักเล่ าเรื่ องทับหลังปราสาทศี ขรภูมิ
โบราณสถานต่ างๆ ที่ปรากฏอยู่ในอีสานใต้ ปราสาทศีขรภูมิซึ่ งตั้ งอยู่ในอําเภอศีขร
ภูมิ จังหวัดสุริ นทร์ เป็ นศาสนสถานที่สร้ างขึ้ นในศาสนาพราหมณ์ โดยมีศิลาทับหลังที่มีความ
สมบูรณ์และมีฝี มือแกะสลักลวดลายที่ปราณี ตสวยงาม ซึ่ งสมมาตร์ ผลเกิด (2537 : 105 – 111) ได้
ศึกษาวิจัยประติมาณวิทยาทับหลังปราสาทแห่ งนี้ โดยกล่าวถึ งศิลาทับหลังแห่งนี้ ว่าเป็ นกึ่ งกลางทับ
หลังจําหลักเป็ นรู ปบุคคลขนาดใหญ่ มี 10 กร แสดงอาการกําลังฟ้ อนรํ าเหนือหงส์แบก 3 ตัว ซึ่ ง
ยืนอยู่เหนือหน้ากาล และได้อธิบายถึงเรื่ องราวภาพสลักทับหลังปราสาทศีขรภูมิ สรุปได้ ดังนี้
เมื่อพิจารณาลักษณะการแต่ งกายของบุคคลจะเห็นว่ าเป็ นรู ปบุ รุ ษนุ่งผ้าโจงกระเบน
สั้ น (Sambat) ใบหน้าอมยิ ้ มเล็กน้อยแสดงความเมตตากรุ ณา สวมกะบังหน้ าและชฎามงกุฎ (Jata
mukuta) มีพู่และดอกไม้ประดับ สวมตุ้ มหู และกรองศอรู ปสามเหลี่ยมขนาดใหญ่ ประดับด้วยลาย
เพชรพลอย ซึ่ งจากรูปร่ างลักษณะหน้าที่และเครื่ องแต่งกายที่ได้รั บการประดับตกแต่งอย่างวิจิตร
บรรจง แสดงให้เห็ นว่าบุรุษดังกล่าวน่ าจะเป็ นบุคคลชั้นสู งหรื อเทพสําคัญที่สุ ดในบรรดารู ปบุคคล
ที่ปรากฏทั้ งหมด และจากอากัปกริ ยาของบุรุ ษที่กําลังฟ้ อนรําน่าจะหมายถึ งการฟ้ อนรํ าของพระศิวะ
หรื อที่ เรี ยกว่า “ศิวนาฏราช” เรื่ องราวที่ เกี่ยวกับการฟ้ อนรําของพระศิวะนี้ ในคัมภีร์ ไศวะกามะและ
ในหนังสือภารตนาฏยศาสตร์ ซึ่ งเป็ นตําราของศิลปะแห่ งการฟ้ อนรําอยู่ในอินเดียโบราณได้
กล่าวถึงท่ารําของพระศิ วะ 108 ท่าและท่ารําทั้ง 108 ท่ านี้ มีปรากฏที่ Nataraja Temple ที่จิดัมพรัหม
(Chidambara) สําหรั บท่าที่นิยมและพบบ่อยที่สุ ดคือ “นาฏราช”
ศิวนาฏราชเป็ นประติมากรรมสําคัญที่สุ ดในศาสนาพราหมณ์ลัทธิไศวะนิ กาย ซึ่ งนับ
ถือพระอิศวรเป็ นใหญ่ เพราะถือว่าการฟ้ อนรํ าของพระอิศวรนั้ นเป็ นทั้งการสร้ างและการทําลาย
โลกพร้อมกันไปในตัว กล่าวคือ ถ้าพระองค์ทรงฟ้ อนรํ าในจังหวะที่ พอดีโลกก็จะอยู่เย็นเป็ นสุ ข