Page 20 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๑๓
นอกจากความเชื่อที่ ปรากฏในรู ปพิธีกรรมไทยแล้ว ย ังมีส่ วนที่เป็ นคุณธรรมในภูมิปัญญาซึ่ ง
ปรากฏในพิธีกรรม คุณธรรมที่สําคัญซึ่ งควรกล่าวถึงไว้ก็คือ
๑) ความเคารพต่อธรรมชาติ เนื่องจากสังคมไทยเป็ นสังคมเกษตรกรรม จึงเห็นความสําคัญ
ของธรรมชาติและการมีชี วิตที่ ประสานสอดคล้องกับธรรมชาติ ไม่พยายามพิชิตธรรมชาติ แต่ ต้องการอยู่ร่วมกับ
ธรรมชาติ
พิ ธีกรรมที่สะท้อนคุณธรรมข้อนี้ มีอยู่หลายพิธีกรรม แต่ที่คุ ้ นเคยกันดีก็ คือพิธีกรรมลอยกระทง
จุดมุ ่งหมายของพิธีกรรมนี้ คือการขอขมาต่อพระแม่คงคา เพราะในชีวิตของเรานั้ นได้ใช้ประโยชน์และทําร้ายนํ้ า
ไปหลายอย่าง พิ ธีกรรมลอยกระทงเตือนให้ผู ้ ร่ วมในพิธีกรรมได้รําลึกถึ งคุณของนํ้ า มองเห็นชีวิตแนบแน่ นอยู่
กับความอุดมสมบูรณ์ของธรรมชาติ
๒) การให้ความสําคัญแก่ชุมชน ในสังคมเกษตรกรรมของไทยชุ มชนเป็ นทั้ งเครื่องมือในการ
ประกอบกิ จการงานให้บรรลุผลและเป้ าหมายในการประกอบกิจการงาน ฉะนั้ นจึงมีพิธี กรรมหลายอย่างที่เตือน
ให้สมาชิ กของสังคมสํานึกถึ งความสําคัญของชุ มชน
พิธี กรรมของไทยโดยส่วนใหญ่แล้วชุมชนมีส่ วนร่ วมด้วยเสมอ ไม่ค่ อยเป็ นพิธีกรรมที่ทําเฉพาะ
บุคคล ทําให้บุคคลเห็นถึงพลังอํานาจของชุมชนที่มารวมตัวกัน ดังเช่นพิธีแห่นางแมวในยามฝนแล้ง เป็ น
พิธี กรรมที่ดึงสมาชิกของชุ มชนทั้งหมดเข้ามามี ส่ วนร่วมด้วย เพราะปัญหาฝนแล้งกระทบต่ อทุกวิถี ชีวิตในชุมชน
เหมือนกันหมด เมื่อเกิดการร่ วมมือกันในพิธี กรรมนี้ ก็อาจเผชิญกับชะตากรรมร่ วมกันได้ เช่ น ร่วมกันสร้างหา
แหล่งนํ้ าไว้ใช้ในยามจําเป็ น ฉะนั้ นการแห่นางแมวจะทําให้ฝนตกจริงหรื อไม่ จึงไม่ใช่ประเด็นหลักของการ
ประกอบพิธีกรรมดังกล่าว ในภาคเหนือการไหว้ผี ฝายก็เป็ นพิธีกรรมที่ให้ ความสําคัญแก่ชุมชนเช่นกัน ฝายกั้ น
นํ้าเป็ นสิ่งก่ อสร้างที่เกิดขึ้ นและดํารงอยู่ได้ด้วยการร่ วมแรงร่วมใจของคนในชุ มชนทั้งหมด ผีฝายจึงมีความหมาย
เป็ นสัญลักษณ์ทางพิธีกรรมที่ดึ งเอาทุกคนในชุมชนมาร่วมมือกันในการบัดพลี กล่าวอี กนัยหนึ่ งก็คือสั ญลักษณ์
ของการร่ วมแรงร่วมใจกัน ซึ่ งเป็ นหัวใจสําคัญของระบบเหมื องฝายนั่นเอง นับได้ว่าพิธี กรรมไห้ผีฝายเป็ น
ภูมิปั ญญาที่ทําให้เกษตรกรในภาคเหนือสามารถช่ วยเหลือตนเองในด้านชลประทานได้อย่างดี
๓) การให้คุณค่าแก่การผลิต พิธีกรรมที่มีพื้ นฐานอยู่บนการยกย่องคุณธรรมข้อนี้ และเป็ นที่
รู้ จักกันดีคือพิธีแรกนาขวัญ หรือที่ ชาวบ้านทําเองก่อนลงมือทํานาเรี ยกว่า “นาตาแฮก” อันเป็ นพิธีกรรมที่
ต้องทําเพื่อให้เกิดสิ ริมงคล ประสบผลในการผลิตข้าว นอกจากนี้ ย ังมีพระราชพิธี จรดพระนังคัลแรกนาขวัญ
อันเป็ นการเชื่อมโยงสังคมเมืองกับสังคมชนบทเข้าด้วยกัน
๔) การให้ความสําคัญแก่ญาติและครอบครัว อาจพบได้ในพิธีกรรมเกือบทุกอย่าง เพราะใน
การประกอบพิธีกรรมอะไรก็ตาม กลุ ่มญาติมักเข้าร่ วมในพิธีกรรมเสมอ ทั้ งนี้ เพราะเครือญาติเป็ นกลุ ่มพื้นฐาน
ทางสังคมและทางการผลิต การมีสํานึกถึงความสําคัญของกลุ ่มญาติพี่ น้องจึงเป็ นภูมิปัญญาที่ช่ วยให้เกิดความ
ปรกติสุ ขขึ้ นในสังคมไทย