Page 19 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๑๒
อีสาน ในภาคเหนื อมีการเลี้ ยงผีในวาระสําคัญหลายอย่าง เช่น การเลี้ ยงผีประจําปี การเลี้ ยงผีเมื่อลูกหลาน
แต่ งงานหรื อพาคู่แต่ งงงานเข้ามาในตระกูล
๓) ความเชื่อเรื่ องขวัญ ขวัญหมายถึงสาระสําคัญของชี วิตของแต่ละคน ซึ่ งทําให้เขาดํารง
เอกลักษณ์ของตัวเขาไว้ได้ ขวัญจึงเป็ นพลังชี วิตอีกอย่ างหนึ่ ง แต่ขวัญของบุคคลอาจถูกกระทบด้วยความเจ็บไข้
ได้ป่ วยด้วยผีป่ า ด้วยการพลัดพราก หรื อด้วยการเปลี่ยนสถานภาพ ฉะนั้ นจึงต้องทําพิธีสู ่ขวัญหรื อทําขวัญใน
กรณีต่ างๆ ที่อาจกระทบถึงขวัญอยู ่เสมอ การบวชนาคคือการเปลี่ยนสถานภาพจากคนธรรมดาเป็ นพระภิ กษุ
จึงต้องมีการทําขวัญนาคก่อน การแต่งงานก็เป็ นการเปลี่ยนสถานภาพอีกอย่างหนึ่ ง และมีการทําพิธีสู ่ ขวัญคู่
บ่าวสาวในภาคเหนื อและภาคอีสาน
นอกจากความเชื่อดั้ งเดิมของสังคมไทยสามประการดังกล่าวแล้ว คนไทยย ังรั บเอาความเชื่อ
จากต่างวัฒนธรรมมาเป็ นของตัวอีก เนื่ องจากความเปลี่ยนแปลงที่เกิดในประวัติศาสตร์ ที่สําคัญคือความเชื่ อใน
พุทธศาสนาและศาสนาพราหมณ์ พุทธศาสนาก่อให้เกิดพิธีกรรมหลายอย่าง ความเชื่อที่ สําคัญของพุทธศาสนา
ที่มีต่อคนไทยก็คือความเชื่ อในเรื่ องของบุญ คนไทยเชื่อว่าภาวะที่เป็ นอยู ่ในปัจจุบันนี้ เกิดจากผลของบุ ญหรื อ
กรรมที่ทําไว้ในอดีต ฉะนั้นความเชื่อเรื่ องบุญกรรมจึงสามารถให้เหตุผลแก่ระบบสังคมทั้ งหมดได้ การที่ผู ้ ใดมี
อํานาจขึ้ นมาก็เพราะผลบุญที่เขาทําไว้ พิธีกรรมทางพุทธศาสนาที่คนไทยนิ ยมทํากันจึงสะท้อนความเชื่อในเรื่ อง
นี้ อย่างมาก เพราะเน้นในเรื่ องการทําบุญด้วยประการต่ างๆ เป็ นส่วนใหญ่ ศาสนาพราหมณ์ก็ เป็ นความเชื่อจาก
ภายนอกอีกอย่างหนึ่ งซึ่ งคนไทยรับเข้ามา โดยเฉพาะในหมู่ชนชั้นสู งที่มีโอกาสสัมผัสกับนักบวชและตําราใน
ศาสนาพราหมณ์ได้มากกว่าคนทั่ วไป จึงอาจไม่ค่อยปรากฏในชนบทมากนัก
การที่ต้องรับความเชื่ อจากภายนอกนี้ เพราะสังคมไทยเองก็เปลี่ยนแปลงมาเรื่ อย ๆ ใน
ประวัติ ศาสตร์ ความเชื่ อดั้งเดิมเพียงอย่างเดียวไม่ พอที่จะตอบรับสถานการณ์ ใหม่ที่เกิดขึ้ นได้ เช่น จะอธิบาย
การก่อเกิดของราชอาณาจักรขนาดใหญ่ ที่ปกครองหมู่บ้านจํานวนมากไว้ด้วยกันได้อย่างไร ความเชื่ อใน
พุทธศาสนาและศาสนาพราหมณ์ ช่วยอธิ บายสถานการณ์ใหม่นี้ ได้ดี กว่าความเชื่อดั้ งเดิม กล่าวอีกนัยหนึ่ งก็ คือ
เมื่อเกิ ดระบบการปกครองขนาดใหญ่ขึ้ น ภูมิปัญญาซึ่ งไทยมีอยู่ไม่เพี ยงพอที่จะจัดการความสัมพันธ์ ในวงกว้าง
เช่นนี้ ได้ จึงจําเป็ นต้องรับความเชื่ อจากภายนอกเข้ามาปรุ งแต่งภูมิปั ญญาเดิม เพื่อจัดความสัมพันธ์ กันในระดับ
กว้างใหญ่เช่ นนี้ ได้สะดวก
พิธี กรรมที่สะท้อนความเชื่อเหล่านี้ หรื อภูมิปัญญาไทยที่ รองรับพิ ธีกรรมเหล่านี้ เป็ นภูมิปั ญญา
ที่เกี่ยวข้องกับความสามารถในการนําไปประกอบหรือเป็ นแนวทางในการดํารงชีวิต เพื่อจัดความสัมพันธ์ ของ
บุคคลต่ างๆ ในสังคมให้อยู่ในลักษณะที่จะไม่ทําให้เกิดปั ญหาหรื ออยู ่ ด้วยกันอย่างมี ความสุข เพราะไม่ว่าจะ
เป็ นความเชื่อเรื่องนับถื อผีบรรพบุรุษก็ดี ความเชื่อเรื่ องขวัญก็ดี ความเชื่ อเรื่ องความอุดมสมบู รณ์ก็ ดี สิ่ งเหล่านั้ น
ที่จะมาใช้ประกอบกับการที่เราจะได้เข้าใจว่า เราจะสัมพันธ์กับคนอื่นได้อย่างไร