Page 17 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๑๐
การล่วงรู้ไปถึงใจของสื่อพื้นบ้านก็คือ การส่ องมองให้เห็นทะลุทะลวงจากระดับเนื้ อตัว
(รู ปแบบ) เจาะเข้าไปหา “คุณค่า/ความหมาย” ของตัวสื่ อ ความรู้นี้ จะเป็ นเข็มทิศช่ วยนําทางในการค้นคิด/
ดําเนินกิจกรรมนั้ นเป็ นไปอย่างครบเครื่ องทั้ งเรื่ องรู ปแบบ/คุณค่า มิ ใช่มีแต่ การฟื้ นฟู/อนุ รักษ์/ส่ งเสริ ม/สืบทอด
แต่ รูปแบบเท่านั้น
๓.๓ รู้ ใช้ ดังที่กล่าวไว้แล้วว่าในการศึกษาสื่ อพื้นบ้านนั้ นจําเป็ นจะต้องเข้าใจบริ บทชุมชน
ทั้งนี้ เพราะหากเราเทียบว่าบริ บทของชุ มชนเป็ นประดุจร่ างกายอันประกอบด้วยอวัยวะย่อยต่างๆ สื่ อพื้นบ้านก็
เป็ นเสมือนอวัยวะย่อยๆ นั้น
และการที่อวัยวะย่อยนั้ นจะดํารงอยู่ต่ อไปได้ยาวนานแค่ไหน ก็ขึ้ นอยู ่ กับว่าอวัยวะย่อยนั้ นย ังคง
ทําหน้าที่ที่ มีความสํ าคัญต่อความอยู่รอดของร่ างกายทั้งหมดมากน้อยเพียงใด ซึ่ งความรู ้เรื่ อง รู ้ใช้ นี้ ก็ ถอดโยก
เอามาจากทฤษฎี หน้าที่นิ ยม (Functionalism) นั่ นเอง
ฉะนั้ น สื่ อพื้นบ้านประเภทใดก็ตามจะดํารงอยู่ได้ ก็มิใช่เพื่อตัวเอง แต่ จะต้องมี หน้าที่อย่างใด
อย่างหนึ่ งหรื อหลายๆ อย่างต่อชุ มชน หากว่าวันใดขาดสื่ อพื้นบ้านไปและชุมชนไม่รู้สึ กว่ ามีอะไรขาดหาย
วันนั้นก็เป็ นวันที่ สื่ อพื้นบ้านประเภทนั้ นหมดความหมาย
ในการเข้าใจความรู้ เรื่ อง “บทบาทหน้าที่ของสื่ อพื้นบ้าน” นั้ น น่ าจะต้องแยกย่อยไปดูในแง่
ระดับต่างๆ เช่ น หน้าที่ต่ อตัวบุคคล ต่อกลุ่ม ต่อชุ มชน ต่ อสังคม-สภาพแวดล้อม และเพื่อขย ับให้เห็นสภาวะ
“อนิจจัง” ของเรื่ องบทบาทหน้าที่ให้มากขึ้ น ซึ่ งต้องแยกออกเป็ น “หน้าที่ในอดีต” และ “หน้าที่ในปัจจุ บัน”
เพื่ออธิ บายระดับความสําคัญของสื่ อพื้นบ้านที่ได้กล่าวมาข้างต้น อย่างไรก็ตาม สื่ อพื้นบ้านก็ มีสภาพคล้ายๆ
หางจิ้งจก กล่าวคือเมื่อหางขาดก็สามารถงอกหางใหม่ ได้
๓.๔ รู้รั กษา เป็ นขั้นตอนหรื อสายโซ่ข้อสุดท้ายของการรู้ และจะทําหน้าที่เป็ นวัคซี นป้ องกัน
ตัวสื่ อพื้นบ้าน เนื่องจากการใช้สื่ อพื้นบ้านเพื่อการพัฒนาที่ผ่ านมามักจะใช้ ความรู ้แบบรางเดียว คือรู ้แต่ว่าจะใช้
สื่ อพื้นบ้านอย่างไร สักวันหนึ่ งก็จะไม่มีสื่ อพื้นบ้านหลงเหลือไว้ให้ใช้อี กต่อไป เช่ นเดียวกับการใช้ป่ าที่ไม่มีการ
ทํานุบํารุ งรั กษาหรื อปลูกเพิ่มเติม ดังนั้ นจึงมีแนวคิด ระบบความรู ้แบบรางคู่ขนาน ในการใช้สื่ อพื้ นบ้าน คือ
ต้องมี ทั้ งการใช้และการพัฒนาไปพร้อมๆ กัน
ดังที่ได้กล่าวมาแล้วว่า ความรู้ในการรักษาสื่ อพื้นบ้านนั้ นจะต้องใช้ยาสูตรไหนก็ขึ้ นอยู่กับ
สถานภาพของสื่ อพื้นบ้านนั้นกําลังอยู่ในสถานภาพใด เช่น ถ้าตายไปแล้วก็ต้องรื้ อฟื้ น ถ้ากําลังจะสู ญหายก็ต้อง
รี บสืบทอด ฯลฯ และในตัวยาแต่ ละขนานจะมีคาถากํากับอยู ่ ด้วย เช่น ในการรื้ อฟื้ นหรื อสืบทอดนั้ นก็ต้องให้
ครบเครื่ องเรื่องการรื้ อฟื้ น/สืบทอด หากเป็ นการปรับประยุ กต์ก็ ต้องท่ องคาถาบทที่ว่าด้วย “สิทธิของเจ้าของ
วัฒนธรรม” เป็ นต้น