Page 99 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

78
งานบุ ญบั้ งไฟเป็ นงานที่ จัดขึ้ นช่ วงก่อนที่จะถึ งฤดู ทํานาปี อันเป็ นกิ จกรรมการผลิตที่
ประกันอาหารหลักของครอบครัว แม้ว่าชาวนาในอีสานอาจปลูกข้าวหลายครั้ งในรอบปี เช่ น นอก
ฤดูนาปี อาจปลูกข้าวในที่ชื้ นแฉะริ มหนอง (บางครั้ งเรี ยกว่า Flood Rice Cultivation) หรือปลูกข้าว
ไร่ แต่ จํานวนข้าวที่จะได้มากที่สุ ดมาจากนาดําซึ่ งต้องทําในฤดูฝน ฉะนั้ น การทํานาปี จึงถือได้ว่าเป็ น
กิจกรรมที่สําคัญเกี่ยวกับความเป็ นความตายของชาวบ้านมากที่สุ ด
ในแง่ นี้ งานบุญบั้งไฟให้ความมั ่นใจแก่ ชาวบ้านว่าธรรมชาติจะเอื้ ออํานวยให้แก่ การผลิต
ที่สําคัญนี้ เพราะได้ร่ วมกันทําพิ ธีซึ่ งเป็ นหลักประกันในความอุดมสมบูรณ์ ของดินฟ้ าอากาศแล้ว
(Klausner. 1987)
บุ ญบั้งไฟมี ตํานานเล่ าขานมานาน จากนิทานพื้นบ้านเรื่ องผาแดงนางไอ่ เรื่ องพระยา
คันคาก ล้วนแต่กล่าวถึงการจุ ดบั้ งไฟเพื่อให้แถน (เทวดา) ได้บันดาลให้ฝนตกตามฤดูกาล ถื อเป็ น
ประเพณีอันสําคัญที่จะละเลยมิได้ เพราะมีความเชื่อว่ า หากหมู่ บ้านใดไม่จัดงานบุญบั้งไฟก็อาจจะ
ก่อให้เกิดภัยภิบัติ แก่ผู ้คนในชุมชน งานบุ ญบั้ งไฟเป็ นงานใหญ่ ลงทุนสูง การจัดงานจะต้องเป็ นไป
ตามการตัดสินใจของชุ มชน หากปี ใดเศรษฐกิจในชุ มชนฝื ดเคืองอาจจะต้องงดจัดงาน ซึ่ งต้องไปทํา
พิธีขอเลื่อนการจัดที่ศาลปู่ ตา (ศาลผีบรรพบุรุษหรื อเทพารักษ์) ของหมู่บ้าน ความจริ งแม้จะจัดงาน
หรื อไม่ก็ ต้องมีการไปกระทําพิธีเซ่ นไหว้ที่ศาลปู่ ตาอยู่ดี
1. ตํานานผาแดงนางไอ่ มีดังนี้ (พิทักษ์ น้อยวังคลัง. 2540 : 11-14)
1.1 ที่มาของเรื่ อง บรรพบุรุ ษของชาวไทลาว จารลงในใบลานเป็ นตัวอักษรธรรม และ
ไทยน้อย แต่ไม่ระบุผู ้แต่ง จึ งเป็ นการยากที่จะระบุผู ้แต่งว่าใครเป็ นผู ้ แต่ ง แต่งขึ้ นเมื่อใด เนื้ อเรื่องจะ
กล่าวถึ งแหล่งโบราณคดี และประวัติศาสตร์ ของชุมชนในภาคอีสานที่ร่วมสมัยกัน
1.2 เนื ้อเรื่อง พระยาขอมปกครองเมื องเอกชะทีตา มี มเหสีชื่ อนางจันทา ประสู ติลูกสาว
ชื่อว่ านางไอ่ ทรงมีพระสิริ โฉมงดงามจนเป็ นที่เลื่ องลือ ท้าวผาแดงแห่ งเมืองผาโพงจึงเดิ นทางมาดู
ตัวนางไอ่ ทั้ งสองพระองค์ต่างชอบพอ ได้ลักลอบเป็ นชู้กัน ต่อมาผาแดงจึ งเดินทางกลับไปย ังเมือง
ของตน
ณ เมืองหนองแส มี พระยานาคสองตน ชื่อว่าสุ ทโธ และสุ วรรณนาค ปกครองร่ วมกัน
ต่อมาเกิดความขัดแยงสู ้รบกันสร้างความเสี ยหายอย่างหนัก เทวราชวิสุ กรรมจึ งเสด็จลงมาตักเตือน
แล้วให้พากันแยกย ้ายจากเมืองหนองแส นาคสุ ทโธให้ไปอยู่ทิศบูรพาดําดินไปจนเกิ ดเป็ นแม่นํ้ าของ
นาคสุวรรณให้ไปอยู่ทางทิศใต้ ดําดินไปจนเกิดแม่ นํ้ าน่าน ที่เมืองเอกชะชีตาซึ่งพระยาขอมปกครอง
มีความสงบร่ มเย็นเจ้าผู ้ ครองนครปฏิบัติตนตามประเพณี อย่างเคร่ งครัด (ปรี ชา พิณทอง. 2524: 1-76)
พระยาขอมได้ปฏิบัติตนตามจารี ตประเพณีที่บรรพบุรุ ษสั่งสอนเอาไว้อย่างเคร่ งครัด พอถึงวันขึ้ นสิบ