Page 100 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

79
ห้าคํ่าเดือนหก จะมี การจัดบุญบั้ งไฟ บวชพระ และสรงนํ้ าราชครู ทรงมอบหมายให้ส่ งฎีกาไปย ัง
เมืองต่าง ๆ ว่า ให้นําบั้งไฟมารวมกันในวันขึ้ นสิบสี่คํ่าเดือนหก
กล่าวถึ งท้าวผาแดงแห่งเมื องผาโพงไม่ได้รับใบฎีกาแต่ ก็มีความประสงค์ที่จะนําบั้งไฟ
มาเข้าร่ วม โดยสั่งให้ มีการจั ดทําบั้ งไฟใช้ กระดาษตกแต่งให้ ส่ วยงาม พร้อมที่จะจุ ดแข่ งขัน
เช่นเดียวกับเมืองอื่น ๆ นางไอ่ ได้ต้อนรับท้าวผาแดงอย่างสมเกียรติ รุ ่งเช้าวันจุดบั้ งไฟ พระยาขอม
ได้เล่นพนันกับเมืองสี แก้ว เชี ยงเหียน ฟ้ าแดด ว่าจะเดิมพันทุกอย่ างในเมืองยกเว้นมเหสี ส่ วนผาแดง
ยกเอาเมืองผาโพง ไพร่ สนม พร้ อมตนเองเป็ นเดิ มพัน พระยามขอมรับพนันยกเอาเมื อง และนางไอ่
เป็ นเดิ มพัน เมื่อตกลงกันแล้วจึงนําบั้ งไฟไปจุด (ปรี ชา พิณทอง. 2524 : 110-131) การนําเอาบั้ งไฟ
พระยาขอมไปจุด แต่ไฟไม่ติดชนวน ส่ วนบั้ งไฟของท้าวผาแดงก็เป็ นเช่ นเดี ยวกัน บั้งไฟเมื องเชียง
เหียน ฟ้ าแดด สี แก้ว และเมืองหงส์ จุดพุ่ งขึ้ นไปบนท้องฟ้ าเช่นเดี ยวกัน บั้ งไฟผาแดงถูกจุดหลายครั้ ง
จนไฟติดชนวน ปรากฏว่าบั้ งไฟเกิดปฏิกิริ ยาเผาไหม้ แต่ไม่ ยอมพุ่ งขึ้ นสู่ ท้องฟ้ าเช่นเดียวกับบั้ งไฟ
พระยาขอม
ตํานานรั กผาแดง-นางไอ่ มีเรื่ องเล่าสื บต่ อกันว่ า ในครั้ งที่พญาขอมครองเมื องหนอง
หาน มีพระธิ ดาที่ มีรูปโฉมสวยงามเลื่องลือไปไกล เมื่อถึงคราวเลื อกคู่ครองจึ งป่ าวประกาศให้ชาย
ต่าง ๆ นําบั้ งไฟมาจุ ดแข่งกัน บั้ งไฟใครขึ้ นสูงจะได้เป็ นคู่ครองนางไอ่ มีโอรสเจ้าเมืองต่ าง ๆ นําบั้ง
ไฟมาร่วมแข่งขัน รวมทั้ งท้าวผาแดง แม้กระทั้ งเมืองบาดาล พญานาคท้าวภังคี ก็ให้ เจ้าชายแปลงเป็ น
มนุษย์นําบั้ งไฟมาร่วมแข่งด้วย ผลการแข่งขั้นบั้ งไฟ ท้าวผาแดงชนะได้เป็ นคู่ครองนางไอ่ แต่ ลูกชาย
พญานาคย ังติดใจในความงามของนางไอ่ จึงได้แปลงเป็ นกระรอกเผือกมีลู กกระพรวนทองคําผูกคอ
มาแอบดูนางไอ่ที่ต้นไม้ใกล้ที่พัก นางไอ่เห็นกระรอกเผือกก็อยากได้มาเลี้ ยง จึงให้นายพรานช่วยจับ
ให้ นายพรานจึงใช้หน้าไม้ยิงกระรอกให้ บาดเจ็บเพื่อให้จับง่าย แต่พลาดถูกกระรอกตาย พญานาค
ทราบข่าวจึงยกไพร่ พลมาบุกเมื องหนองหานให้ล่มสลายกลายเป็ นแม่นํ้ า ผู ้ คนล้มตาย ท้าวผาแดง
พยายามช่วยเหลื อนางไอ่ขึ้ นม้าแต่ไปไม่ รอด นางไอ่เสี ยชี วิตรอดเพี ยงท้าวผาแดง จึงเศร้าเสียใจเพื่อ
เป็ นการระลึกถึ งนางไอ่จึงให้ทําบุญบั้งไฟจุดทุกปี (ภักดี ยาวะโนภาส. 2541 : 24)
ส่ วนความเชื่ออีกอันหนึ่ งเป็ นการถวายพญาแถนเท้าเจ้าแห่งฝน บุญบั้งไฟจึ งสืบทอด
มาจนถึงปั จจุบัน
2. ตํานานพระยาคันคาก
2.1 ที่มาของเรื่อง เชื่อกันว่าเรื่ องพญาคันคากเป็ นเรื่องชาดก แต่ความจริ งแล้วไม่ปรากฏ
อยู่ในนิ บาตชาดก จึ งจัดเป็ นชาดกนอกบิบาตรมี ปรากฏอยู่ตามวัดในภาคอี สาน โดยมีการจารสื บ
ทอดลงในใบลาน (ธวัช ปุณโณทก. 2525 : 213) แต่ไม่ได้บอกผู ้ แต่ งไว้ จึงเป็ นการยากที่จะระบุลงไป