Page 96 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

75
พระสวดมนต์ และถวายภัตตาหารเพล ตอนบ่ายตีกลองรวมประชาชน ทําพิธีสู ่ ขวัญนาคและทําพิธี
บวชนาค
ก่อนจะมี การบวชนาค เพื่อเป็ นสิ ริมงคลแก่ผู ้บวช จะมีพิ ธี สู่ ขวัญนาคก่อน เมื่อเสร็ จ
พิธีสู ่ขวัญนาค และฮดสรงหรือเถราภิเษก (ถ้ามี) แล้วจะมีการแห่บั้ งไฟออกนอกวัดไปแสดงคารวะ
มเหศักดิ์ หลักเมืองและผี ปู่ ตาหรื อผีเจ้าบ้าน ซึ่ งเป็ นสิ่ งศักดิ์ สิ ทธิ์ ประจําเมื องหรือหมู่บ้าน แล้วแห่ไป
ตามละแวกบ้าน การแห่ บั้ งไฟจะมีการเซิ้ ง และฟ้ อนรําพร้อมดนตรีพื ้นเมืองชนิ ดต่าง ๆ เช่น กลอง
ฆ้อง แคน พิณ ฯลฯ สําหรับขบวนเซิ้งและคําเซิ้งในประเพณี บุ ญบั้งไฟอาจแบ่งออกได้เป็ นสามพวก
คือ พวกที่มีความรู ้และคุณธรรม มักจะจัดขบวนสวยงามและคําเซิ ้งขอฝนและอื่ น ๆ ก็ไพเราะ อีก
พวกหนึ่ งมักถือเอาความสนุกสนานเป็ นสําคัญ คําเซิ้ งจึงไม่พิถี พิถันนักอาจเป็ นคําขอฝนบ้าง คําขอ
เหล้ากินบ้าง และขบวนแห่ มักจะจัดตามใจชอบ ส่วนอี กพวกหนึ่ งมักค่อนข้างไปในทางตลกโปกฮา
และบางทีคําพูดและกิ ริ ยาท่าทางที่ แสดงอาจหยาบคาย คือ คําเซิ้ ง บางที เกี่ยวกับอวัยวะเพศและคํา
หยาบปะปนอยู่บ้าง นอกจากนี้ ในขบวนแห่ บางทีจะนําวัตถุบางอย่าง เช่น ไม้เป็ นต้ น มาทําเป็ นรู ป
อวัยวะเพศของชายหญิงมาประดับตามร่ างกาย หรื อถือแห่ร่วมขบวนไปด้วย และบางทีก็ ทํารู ปชาย
หญิงร่วมเมถุนกันบนบั้ งไฟขณะที่หามไปก็มี นอกจากนี้ บางคนก็อาจมีการแสดงท่ าทางหยาบโลน
บ้าง แต่ การทําเช่ นนั้ น ส่ วนใหญ่ ไม่ มีใครถือสาหาความ ถื อเป็ นเรื่ องขบขันสนุ กสนานมากกว่ า
เพราะเคยทํามานานคล้ายเป็ นประเพณี ในขณะแห่ บางแห่งเช่นที่ อําเภอด่ านซ้าย จังหวัดเลย ผู้ เล่นเอา
วัตถุบางอย่างมาทําเป็ นหน้ากาก ซึ่ งรู ปร่ างน่าเกลียดน่ ากลัวแบบหัวโขนมาปิ ดหน้าตนซึ่ งเรี ยกว่า “ผี
ตาโขน” และย ังมีการเล่ นพื้ นเมืองต่าง ๆ บ้างก็แต่ งแฟนซี เซิ้ งและฟ้ อนไปเป็ นกลุ่ม ๆ บางกลุ ่ มเล่น
พื้นเมื องทําท่าทางตลก เช่ น ทอดแห ขายยาและอ่านหนังสือผูกคลอด้วยเสี ยงแคน บางคนก็ รําไป
พร้อมกับเสี ยงแคน ฯลฯ
8.2 ขั้ นตอนการจัดงานประเพณีบุญบั้ งไฟ มีดังนี้ (ชมรมมุนมังอีสานล้านช้าง. 2550)
ประชุมชาวบ้าน ผู ้ เฒ่ าผู้ แก่ พระสงฆ์ในหมู่บ้านเพื่ อขอความเห็นว่าจะจัดงานบุญบั้ง
ไฟหรือไม่ ถ้าตกลงจัดก็จะทําในข้อถัดไป แต่ถ้าไม่จัดจะต้องส่ งตัวแทน (ผู ้ ชายมีอายุในหมู่บ้าน)
และพ่อเฒ่ าจํ้า (หมอผี ประจําหมู่บ้าน) ไปขอขมาต่ อเจ้าปู่ เพื่อขอเลื่อนไปจัดในปี ถัดไป (พิธีกรรมนี้
ไม่มีผู ้ หญิงเกี่ยวข้อง)
เมื่ อตกลงจัดผู ้ เฒ่าผู ้ แก่ ของหมู่บ้านจะส่ งข่าวบอกกล่ าวเชื้อเชิ ญไปย ังหมู่บ้านใกล้เคียง
ให้มาร่ วมงานบุ ญ เรี ยกว่า “เติ นป่ าว” ในสมัยถัดมาบ้านเมืองเจริ ญขึ้ น ก็พัฒนามาเป็ นการแจก
หนังสือเชิญชวนเรี ยกว่า “สลากใส่ บุญ” เหตุที่ถือว่ างานนี้ เป็ นงานบุญก็เพราะว่า วัดเป็ นที่รวมของ
การจัดกิจกรรมของชุมชน การเตรี ยมการต่างๆ ตั้งแต่การทําบั้ งไฟก็มักจะเริ่ มจากพระ ซึ่ งถื อว่าเป็ น