Page 94 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

73
6.4.2 พันรอบลํากล้อง ขันชะเนาะด้วยเชื อกหวาย หรื อตอกไม้ไผ่ ซึ่ งนิยมใช้ไม้ไผ่
อายุไม่เกิน 1 ปี มาจักตอก เพราะเหนี ยวแน่นดี พันให้แน่ นเพื่อกันแตก
6.4.3 บรรจุหมื้ อ (ดินปื น) สู ตรผสมซึ่ งเป็ นความลับเฉพาะของช่ างบั้ งไฟ และตํา
ให้แน่ น หมื้ อ หรื อดินปื นนี้ เป็ นวัสดุที่มีส่ วนผสมจากกํามะถัน หรื อคนอีสานเรี ยกว่า “มาด” ผสมกับ
“ขี้ เจี ย” (ภาษาอีสาน) หรื อดินประสิ วประสมกับถ่านที่ ทําจากไม้เนื้ ออ่อน อาจใช้ไม้ฉํ าฉา ไม้พริ ก
หรื อสาบเสือ แล้วตอกลงไปในเลา ที่ผ่านการขันชะเนาะเป็ นอย่างดี เพื่อไม่ให้แตก ตอกโดยไม้เนื้ อ
แข็งทําเป็ นสาก
ประเภท และสูตรประสมดินปื น คือ
(1) หมื่นถ่านสิ บสลึ ง ประกอบด้วยถ่าน 250 กรัม ดินประสิ ว 1 กิ โลกรัม
(2) ถ่าน 3 ประกอบด้วยถ่าน 300 กรัม ดินประสิ ว 1 กิโลกรั ม
(3) ถ่าน 4 ประกอบด้วยถ่าน 400 กรัม ดินประสิ ว 1 กิโลกรั ม
6.4.4 การเจาะรู ใช้สว่านเจาะรู ตรงศูนย์กลางจนทะลุจุกไม้ถึงชั้ นดินปื น ใช้เหล็ก
เจาะให้เป็ นรู ตรงกลางกระบอก ขนานไปกับผิวกระบอก ทะลุชั้ นเถี ยดดิน รู บั้ งไฟมีประโยชน์ 2
ประการ คือใช้สอดใส่ ชนวน และเป็ นทางขับออกของดินปื น
7. ขั้ นตอนการเอ้บั้งไฟ มีดังนี้ (วิภาษณ์ เทศน์ธรรม. 2541 : 79)
การเอ้บั้ งไฟจะเริ ่ มต้นจากการนําส่ วนต่าง ๆ ของบั้ งไฟมาประกอบกัน คื อ ส่วนหัว ลําตัว
และหาง ในอดีตการตกแต่ งส่วนหัวจะใช้กระดาษแข็ง ตัดเป็ นรู ปวงกลม หรื อรู ปสั ตว์ต่าง ๆ เช่ น
เสือ ควาย หรื อลิ ง ต่อมาจึงเป็ นหัวนาค ส่วนที่ ลําตัวจะมีการตัดลายด้วยกระดาษ และหางบั้ งไฟซึ่ งทํา
หน้าที่สร้ างความสมดุลให้กับบั้ งไฟ จะทําขึ้ นจากไม้ไผ่ทั้งลํา ตัดลายติ ดบนหาง และการเอ้ลูกบั้งไฟ
ก็ เอ้ด้วยการติ ดลายกระดาษเช่ นเดี ยวกัน ส่ วนอื่น ๆ จะตกแต่ งตามธรรมชาติ คือใช้วัสดุ ที่มี ใน
ท้องถิ ่น หลังจากทําลํากล้องหรื อเลาแล้ว ก็ใส่ ลูกบั้ งไฟ หรื อเรี ยกว่า “กู่ โหวด” ใส่ หาง ประดับ
ตกแต่งด้วยอุปกรณ์ ที่มีอยู่ แล้ว เช่ น ผ้าขาวม้า ผ้าทอมี สี สันต่ าง ๆ เท่านั้ น นอกจากนั้ นก็มีดอกไม้
ตามธรรมชาติ ตกแต่งพองาม ผู ้ ที่นั่งประจําบั้ งไฟจะเป็ นช่างบั้ งไฟ ซึ่ งเรี ยกว่า “ฉบับ” ไม่ใช่สาวงาม
นั ่งอยู ่บนโคนหางบั้ งไฟ (ตรงง่ามขาเขีย) บั้ งไฟในอดีตจะมีเพียงคุ ้มละบั้ง คื อบั้งไฟจุ ดจริ ง ไม่มีบั้ง
ไฟสวยงามแห่โชว์ มัดหางติดขึ้ นวางบนไม้ขาเขีย (ขาหย ั ่ง) มัดลูกบั้ งไฟติ ดรอบกระบอกบั้งไฟ แล้ว
ติดกระดาษลายบั้ งไฟ กระดาษทําลายบั้งไฟนิ ยมใช้กระดาษตังโก ช่ างบั้ งไฟ จะเป็ นคนกําหนด
ออกแบบลายบั้ งไฟ และเขียนลายบั้งไฟ จากนั้ นใช้สิ ่ วเจาะลาย ตอ สับ ให้กระดาษทะลุออกเป็ นลาย
แล้วนําลายปิ ดทาบลงบนกระดาษอี กแผ่นหนึ่ ง ตรงส่ วนเจาะลาย ก็จะปรากฏเห็นลาย สี ของลายก็จะ
เป็ นสีของกระดาษแผ่นรอง แล้วนําไปติดรอบ ๆ ลู กบั้งไฟ ส่ วนหางบั้ งไฟนิ ยมทําลายแผงสมมุ ติ ให้
เป็ นแผงหลังของพญานาค