Page 90 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

69
6. ความรู้ เกี่ยวกับการทําบั้งไฟ มีดังนี้ (ชัยวิชิ ต ทันพรม. 2548 : 13-17)
การทําบั้ งไฟนั้ นเป็ นผลงานทางภูมิปัญญาชาวบ้านที่ได้คิ ดค้น “ดินปื น” ที่เรี ยกตามภาษา
ถิ ่นว่า “หมื้ อ” หรื อ “มื่อ” โดยไม่ทราบว่าคิ ดวิ ธี ดินปื น หรื อดิ นระเบิดได้ตั้งแต่ เมื่อไร ใครเป็ นผู ้
คิดค้นก่อน และสู ตรผสมดินระเบิดนั้ น แต่ละท้องถิ ่นก็มีสู ตรแตกต่างกันบ้าง แต่ สารประกอบที่ทํา
ดินระเบิดตรงกันต่างแต่ สัดส่วน ซึ่ งแต่ละช่ างจะมีสู ตรเฉพาะของตนที่ตกทอดกันมาตามครอบครั ว
หรื อตามตระกูลของตนเท่านั้ น
6.1 การเตรียมอุปกรณ์ บั้งไฟ มีดังนี้
ก่ อนถึงวันกําหนดงานบุ ญบั้งไฟ ชาวบ้านจะรวมตัวกันที่วัดเพื่อตกลงปรึกษากันว่าจะ
ทําบั้ งไฟอย่างไร โดยกําหนดแบ่งปั นหน้าที่ผู ้ คน (ส่ วนใหญ่จะเป็ นอาสาสมัครช่วยเหลือ) ในคุ ้ มวัด
นั้ น ๆ ว่ากลุ ่มใดมีหน้าที่ทําผามบุญ (ปะรํ าพิธี) หากว่าเป็ นหมู่บ้านที่คนเป็ นเจ้าภาพ กลุ่มใดมีหน้าที่
หาปลา เตรี ยมข้าวสารไว้ทําบุญ และเลี้ ยงแขกที่มาร่วมงาน นอกจากนี้ ชาวบ้านทั ่ วไปต้องเตรี ยม
สะสมเสบียงอาหารไว้ให้พอเพียงสําหรับลูกหลาน และญาติมิตรทางไกลที่จะมาพักอาศัยระหว่ างมี
งานบุญอีกด้วย โดยเฉพาะตัดฟื นเก็บสะสมไว้ให้พอเพียง รวมทั้ งเตรียมข้าวและอาหารให้พอใช้ใน
ระหว่างวันบุ ญด้วย
ส่ วนกลุ่มที่เป็ นช่างทําบั้ งไฟ ซึ่ งเรี ยกตามภาษาท้องถิ่ นว่า “ซะบับ” หรื อ “สะบับ” จะ
รับทําบั้ งไฟตั้งแต่ต้นจนถึงวันแห่บั้งไฟ กลุ่มสะบับนี้ เป็ นกลุ่มที่ใหญ่ซึ่ งมีความชํานาญในการทําบั้ง
ไฟมาหลายครั้ งแล้ว กลุ ่มสะบับบั้ งไฟจะมี ประมาณ 8 – 10 คน หรื อมากกว่านั้ น กลุ่มสะบับจะเริ ่ ม
งานก่อนวันแห่บั้งไฟ ประมาณ 15 – 30 วัน โดยแบ่งหน้าที่ให้บางกลุ่มไปหาฟื นมาเผาถ่าน (เพื่อใช้
เป็ นส่วนผสมของดิ นระเบิด) ฟื นนั้ นส่ วนใหญ่จะเป็ นไม้เนื้ ออ่อน เพราะติดไฟง่ายเป็ นเชื้ อระเบิดดี
เมื่อผสมเป็ นหมื้ อ (ดินปื น) อีกกลุ่มหนึ่ งเตรี ยมหากระบอกไม้ไผ่ ตระเตรี ยมฟั่ นเชื อกจากตอกไม้ไผ่
เพื่อใช้เป็ นปลอกรัดบั้ งไม้ไผ่ที่ใช้เป็ นบั้งไฟ เพื่อป้ องกันการแตกง่ายเมื่อตอนจุดบั้ งไฟ
6.2 อุปกรณ์ บั้ งไฟและวิธีทํา
บั้ งไฟมีส่ วนสําคัญ 3 ส่วน คื อ ส่วนดินระเบิด ส่ วนกระบอกบั้ งไฟ ส่ วนประกอบและ
ตกแต่ง ซึ่งมีวิธีการทําดังนี้
6.2.1 ส่ วนดินระเบิด ดินระเบิด หรือ ดิ นปื น นี้ ชาวอีสานใช้ส่ วนประกอบ 3 ชนิ ด คือ
6.2.1.1 ถ่านที่เผาได้ที่จากไม้
6.2.1.2 ดินประสิ ว ที่เรี ยกว่า “ขี้ เจี ย” หรือ “ขี้เกีย” เล่ากันว่าเมื่อก่ อนใช้ขี้ค้างคาว
(ภาษาท้องถิ่นเรี ยกค้างคาวว่า “เกี ย” หรื อ “เจี ย”) โดยนําขี้ ค้างคาวมาสกัดเอาส่ วนที่เป็ นดินประสิ ว
แต่ปัจจุ บันซื้ อจากร้านขายยาแผนโบราณ เพราะว่าคุณภาพดีกว่านั้ น คือ เมื่ อผสมเป็ นดินระเบิดแล้ว
จุดบั้ งไฟจะพุ่งได้สู ง และ แรงระเบิดมากกว่าดินประสิ วที่ทําเอง