Page 89 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

68
เดินทางของพระราชาหรือเจ้าเมือง ดังปรากฏในตํานาน ชาดก พุทธประวัติ หรื ออื่ น ๆ ซึ่งส่ งอิทธิ พล
ต่อการเกิดแรงบันดาลใจแล้วจึ งนํามาคลี่คลายรู ปแบบให้เหมาะสมกับสัดส่ วนของบั้งไฟสํ าหรับเอ้)
มีส่ วนต่ าง ๆ เช่น ม้าเทียมราชรถ บุษบก และเกริ น
ลายสั บดอก หมายถึง รู ปแบบของลวดลายหรื อตัวภาพที่ปรากฏให้เห็นโดยใช้กรรมวิธีนํา
สิ ่ วเป็ นอุปกรณ์ หลักสําหรับการสลักกระดาษโปสเตอร์สี แบบเจาะตัวลาย (ผูกลาย ทิ้งลาย) นําไป
ผนึกบนกระดาษเงิ นกระดาษทอง (กระดาษอังกฤษ, หรื อช่างชาวอีสานเรียกว่ากระดาษจังโก) เสร็ จ
แล้วจึ งนําไปตกแต่ งบนส่วนประดับบั้งไฟ เช่น เลา กู่โหวต (ลูกโอ้) รัดปล้อง กาบสัน (ขอบข้าง) สัน
หลัง (ครี บหลัง) ยาบท้อง ยาบเลา ราชรถ บุษบก เกริ น และหาง
ยาบท้อง หมายถึ ง ส่ วนที่นํามาประกอบส่ วนท้ องของบั้ งไฟ มีหลายรู ปแบบ เช่ น เป็ น
ระบายเคลื่อนไหว และหรื อแข็งกระด้าง ตามกรรมวิธีในการสร้างและวัสดุที่นํามาประกอบ
ยาบเลา หมายถึ ง สิ่ งที่ นํามาประกอบส่ วนเลาของบั้ งไฟ มีหลายรู ปแบบเช่นเป็ นระบาย
แข็งกระด้าง ตามกรรมวิธีในการสร้างและวัสดุที่นํามาประกอบ
สันหลัง (ครี บหลัง) หมายถึง ส่ วนที่อยู่ด้านบนของลําตัวบั้ งไฟ
กาบสัน (ขอบข้าง) หมายถึ ง ส่วนประกอบที่ อยู่ระหว่างลําตัวบั้ งไฟ และสันหลัง
ส่ วนอื่น ๆ หมายถึ ง สิ่ งประกอบบั้ งเอ้ นอกเหนือจากส่ วนที่ได้กล่ าวมาแล้ว เช่น ฉัตร
ซ้อนกันเป็ นชั้ นลดหลั ่นกัน หรื อดอกไม้กระดาษปี กอยู่ส่ วนบนสุ ดของสัน
องค์ ประกอบของบั้ งไฟแต่ละจังหวัดใช้สื่ อ วัสดุ อุ ปกรณ์ กรรมวิธี รู ปทรงการเรี ยกชื่ อ
ลวดลายคล้ายคลึงกันและแตกต่ างกัน ซึ่ งล้วนมีเอกลักษณ์ เฉพาะ การสร้างบั้งไฟประกอบด้วยช่างผู ้
ชํานาญแต่ ละสาขาอาชีพร่ วมมื อกันสร้าง ภายใต้การกํากับและสั่งการของช่างตกแต่งบั้ งไฟ ซึ่ งผู้ ที่
ร่วมงานยอมรั บและนับถื อ เช่น ช่างแกะสลัก ช่างตกแต่ง ระบายสี ช่างไม้ ช่างทําดอกไม้ใบตอง ช่ าง
สับกระดาษ ผนึกกระดาษ ช่างเหล็ก เพราะการสร้างบั้ งไฟต้องใช้กรรมวิธีหลากหลาย เพื่อก่ อให้เกิด
ผลงานที่สมบูรณ์เหมาะสมกลมกลืนมาประกอบกันเข้าเป็ นบั้งไฟ
การสร้ างบั้งไฟลายสับดอกแต่ละจังหวัด มี คตินิยมการสร้ างหัวบั้ งไฟ ลําตัวบั้งไฟ และ
เครื่ องบริวารคล้ายคลึ งกัน เหมื อนกันและหรื อแตกต่างกัน ตามแนวคิดของช่ างแต่ละบุคคล หัวบั้ง
ไฟนิ ยมประดับตกแต่งด้วยหั วนาค และไม่นิ ยมหั วนาคหุ้มกู่โหวต โครงสร้างลําตัวบั้ งไฟปรากฏ
นิยมจํานวนกู่โหวตสามคู่และสี่ คู่ ลวดลายสับดอกจําแนกออกเป็ นลายหลักได้ห้าประเภท คือ ลาย
ประจํายาม ลายพันธุ์พฤกษา ลายประเภทกนก ลายเฟื่ องอุบะและลายเกร็ ด เครื่ องบริ วารนิยมตกแต่ง
ด้วยลายสั บดอก ฉลุไม้อัดตกแต่งเขียนสี ผ้าลี วรรณะร้อน ดอกไม้พลาสติกมาเป็ นส่ วนประกอบ
ตกแต่ง