Page 88 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

67
5.1.1 เลาบั้ งไฟ เลาบั้ งไฟคื อส่ วนประกิ บที่ทําหน้าที่ บรรจุดิ นปื น มี ลักษณะเป็ นรู ป
ทรงกระบอกกลมยาว มีความยาวประมาณ 1.5 – 7 เมตร ทําด้วยลําไม้ไผ่แล้วใช้ริ้ วไม้ไผ่ (ตอก) ปิ ด
เป็ นเกลียวเชื อกพันรอบเลาบั้ งไฟอีกครั้ งหนึ่ งให้แน่น และใช้ดินปื นที่ ชาวบ้านเรี ยกว่า “หมื้อ” อัดให้
แน่ นลงไปในเลาบั้งไฟ ด้วยวิ ธีใช้สากตําแล้วเจาะรู สายชนวน เสร็ จแล้วนําเลาบั้งไฟ ไปมัดเข้ากับ
ส่ วนหางไม้ไผ่ ในสมั ยต่ อมานิยมนําวั สดุอื่ นมาใช้เป็ นเลาบั้ งไฟแทนไม้ไผ่ ได้แก่ ท่อเหล็ ก ท่อ
พลาสติก เป็ นต้น เรี ยกว่าเลาเหล็กซึ่ งสามารถอัดดินปื นได้แน่ น และมีประสิ ทธิภาพในการยิงได้สู ง
กว่า
5.1.2 หางบั้ งไฟ หางบั้งไฟถื อเป็ นส่วนสําคัญทําหน้าที่คล้ายหางเสื อ ของเรื อ คือ สร้ าง
ความสมดุลให้ กับบั้ งไฟ คอยบังคับทิ ศทางบั้ งไฟให้ยิงขึ้ นไปในทิ ศทางตรงและสู ง บั้ งไฟแบบเดิ ม
นั้ น ทําจากไม้ไผ่ทั้ งลํา ต่ อมาพัฒนาเป็ นหางท่ อนเหล็กและหางท่อนไม้ไผ่ติ ดกัน หางท่ อนเหล็กมี
ลักษณะเป็ นท่อนกลมทรงกระบอกมีความยาวประมาณ 8 – 12 เมตร ทําหน้าที่เป็ นคานงัดยกลําตัว
บั้งไฟชูโด่ งชี้ เอี ยงไปข้างหน้าทํามุมประมาณ 30 – 40 องศากับพื้นดิน โดยบั้ งไฟจะยื่นไปข้างหน้า
ยาวประมาณ 7 – 8 เมตร ปลายหางด้านหนึ่ งตั้ งอยู่บนฐานที่ตั้ งบั้ งไฟ 3 ลูก บั้ งไฟเป็ นลําไม้ไผ่ที่นํามา
ประกอบเลาบั้ งไฟโดยมัดรอบลําบั้งไฟ บั้ งไฟลําหนึ่ งจะประกอบด้วยลูกบั้งไฟประมาณ 8–15 ลูก
ขึ้ นอยู่กับขนาดของบั้ งไฟ เดิมลูกบั้ งไฟมี แปดลูก มีชื่ อเรี ยกเรี ยงตามลําดับคู่ขนาดใหญ่ไปหาคู่ที่ มี
ขนาดเล็กกว่า ได้แก่ ลู กโอ้ ลู กกลาง ลูกนาง และลู กก้อย ลูกบั้ งไฟช่วยให้รู ปทรงของบั้งไฟกลมเรี ยว
สวยงาม นอกจากนี้ ลูกบั้ งไฟย ังเป็ นพื้นผิวรองรับการเอ้หรื อการตกแต่งลวดลายปะติ ดกระดาษ
5.2 องค์ ประกอบของบั้งเอ้
หมายถึง ส่ วนของสิ ่ งต่าง ๆ ที่เป็ นส่วนประกอบที่ทําให้ เกิดบั้ งไฟปลอมสําหรับตกแต่ง
ให้เกิดความงามโดยเฉพาะเรี ยกว่า “บั้ งเอ้” ประกอบด้วย ส่วนหัวบั้ งไฟ ส่วนตัวบั้ งไฟ ส่วนหางบั้ง
ไฟ ราชรถ ลายสับดอก ยาบท้อง ยาบเลา สันหลัง (ครี บหลัง) กาบสั น (ขอบข้าง) และส่ วนอื่น ๆ ที่
ไม่สามารถจัดเข้าในหมวดหมู่ได้ (พิทักษ์ น้อยวังคลัง. 2538 : 20-22)
ส่ วนหัวบั้ งไฟ หมายถึง ส่ วนที่มีรูปทรงสัญลักษณ์ เป็ นนาค ประกอบด้วยส่วนต่าง ๆ เช่น
หัว หงอน ปาก ตา ท้อง สันหลัง และปี ก
ส่ วนลําตัวบั้งไฟ หมายถึ ง ส่ วนที่อยู่ถัดจากส่วนหัวบั้งไฟประกอบด้วย เลา กู่ โหวต (ลูก
โอ้) สันหกลัง และหาง
ส่ วนหางบั้ งไฟ หมายถึง ส่ วนที่ยึดติดกับเลา และกู่โหวตเรี ยกว่าโคนหาง ส่ วนที่ ผูกยึดติด
กับบุ ษบกเรียกว่ากลางหาง และส่ วนปลายหางคือส่วนที่เรี ยวเล็กไปทางด้านหลัง
ราชรถ หมายถึ ง รู ปทรงสัญลักษณ์ยานพาหนะใช้สําหรับบรรทุกบั้ งไฟขึ้ นไปติดตั้ ง เพื่อ
ร่ วมขบวนแห่ (อาจประยุกต์รู ปแบบมาจากราชรถที่ ใช้แรงขับเคลื่อนโดยแรงสั ตว์ลากสําหรั บ