Page 85 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

64
สมบูรณ์จากธรรมชาติ สิ ่ งเหล่านี้ เป็ นมูลเหตุหนึ่ งของการร่ วมกันประกอบพิธี กรรมจัดบุญบั้งไฟขึ้ น
โดยอาศัยพื้ นฐานความเชื่อเรื่ องผี ความศรัทธาพระพุทธศาสนา และวิ ถีการดํารงชี วิตที่สื บทอดต่อ
กันมาซึ่ ง ปัญญา บริ สุ ทธิ์ (2513 : 8) ได้ศึกษาวิ จัยพบว่า คนไทยในอดี ตมี ความสัมพันธ์เกี่ ยวกับ
ปรั ชญาทางพุ ทธศาสนาอย่างลึ กซึ้ ง อันแสดงให้ เห็นถึ งความเจริ ญที่ได้ รั บจากพุ ทธศาสนา
ผสมผสานกับความคิดเห็ นส่วนตัวเป็ นเอกลักษณ์ของคนไทยได้อย่างแนบแน่ น
จรัส พย ัคฆราชศักดิ์ (ม.ป.ป. : 15–35) ได้กล่าวว่า ความเชื่อต่าง ๆ ของชาวอีสาน
ได้แก่ ความเชื่อในเรื่ องความเป็ นมาของตํานาน ความเชื่อในเทพนิยาย ความเชื่ อในพิธีกรรม ความ
เชื่อในคะลํา ความเชื่อในเรื่ องไสยศาสตร์ ความเชื่อศรั ทธาในศาสนา ความเชื่อเรื่ องคาถาอาคมและ
ความเชื่อในปรากฏการณ์ธรรมชาติล้วนมีความสั มพันธ์กับวิถีชีวิตในสังคมอีสาน
จึงกล่าวได้ว่า สั งคมอีสานมี ความผูกพันกับวิ ถี ชี วิตตามธรรมชาติ ความเชื่ อ
ดั้งเดิม ความศรั ทธาในพุทธศาสนา และศาสนาพราหมณ์ จนหล่ อหลอมให้สังคมอีสานยึดมั่ นอยู่กับ
ธรรมชาตินิยมมีความเชื่ อและหวังในธรรมชาติ เมื่ อธรรมชาติไม่ สามารถบันดาลสิ่ งที่ตนหวังได้ก็ จะ
ร่ วมกันสร้ างพลังหรื อประกอบพิธี กรรมบูชาผี ที่เป็ นพื้ นฐานความเชื่ อดั้ งเดิ มผสมผสานกับการ
ประกอบพิธีกรรมทางพุทธศาสนา เพื่อให้ความเชื่อนั้ นดลบันดาลให้ธรรมชาติ มอบสิ่งที่ ต้องการได้
ฉะนั้ นการทําบุญบั้งไฟก็เฉกเช่ นเดี ยวกัน เมื่อธรรมชาติไม่อํานวยความสุขสมบูรณ์ให้คือนํ้ าฝน ทุ ก
แห่งประสบภาวะแห้งแล้ง ชาวอีสานเขาเชื่อว่าเกิดจากการกระทําของผี หรื อเทพแถนที่ไม่ส่ งนํ้ าฝน
มาย ังโลก จึ งได้ร่ วมกันทําพิ ธีบูชาแถนหรื อเทพนั้ น ทั้งนี้ องค์ประกอบของพิ ธีกรรมบุญบั้งไฟจะมี
มากมายตามความเชื่อว่าเทพหรื อแถนนิ ยมหรื อชอบในสิ่ งนั้ น (ถนอมศิลป์ โทบุญ. 2538 : 62)
ความเชื่อของคนไทยในภู มิภาคอี สานนั้ น ยึดมั่ นความเชื่ อในเรื่ องผีเชื่ อวิญญาณ
มากกว่าคนไทยกลุ ่มอื่ น เห็นได้จากจารี ต 12 เดื อนหรื อฮี ตสิบสองของชาวอี สาน มี การบ่งบอกถึง
การทําพิธีบู ชาเซ่นสรวงผี วิญญาณ จากการศึ กษาวรรณกรรมอีสานพบว่า มีวรรณกรรมอยู่มากมายที่
ตอบสนองความเชื่ อเรื่ องภูตผี เชื่ อวิญญาณ เช่ น บทสวดสู่ ขวัญ บทสวดในพิ ธี ขอฝน และ
วรรณกรรมอื่น ๆ
บทสวดในพิธีขอฝน เป็ นการประสมประสานระหว่างความเชื่ อและศาสนาพุทธ
ในอีสานได้อย่างกลมกลื น พิธีกรรมขอฝนจึงเกิ ดขึ้ นเนื่ องด้วยความเชื่ อภูตผีวิญญาณ ผนวกเข้ากับ
พิธีกรรมทางพุทธศาสนา เช่ น วรรณกรรมเรื่ องพระยาคันคาก บทสวดมนต์คาถาปลาค่อ นอกจากนี้
การเซ่ นสรวงที่เกิดจากความเชื่อ ได้แก่ วรรณกรรมเรื่ องท้าวผาแดงนางไอ่ อย่างไรก็ตามได้มีผู ้ให้
ทัศนะไว้ดังนี้
พระมหาปรี ชา ปริญญาโณ (2495 : 91–92) เล่ าถึงมูลเหตุ การณ์ทําบุญบั้ งไฟไว้ว่า
บนสวรรค์ชั้ นฟ้ ามีเทพบุตรนามว่า วัสสการเทพบุตร เทพบุตรองค์นี้ เป็ นผู้บันดาลให้ฝนตกลงมาย ัง