Page 83 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

62
ละปี แทบทุกพื้นที่ ผลพวงที่ เกิดจากภัยแล้ง ดังเช่ นที่ จารุ วรรณ ธรรมวัตร (ม.ป.ป. : 32 : 33) ได้
บรรยายว่าความแห้งแล้งในระดับหมู่บ้านเป็ นทุกข์อย่างมากมาย กล่าวคือ ความหิ วโหย อดอยาก
และโรคระบาด ความทุกข์ทั้งหลายมิได้บังเกิดจําเพาะหมู่มนุษย์เท่านั้ น พืช สัตว์ ก็ ทุกข์ทน และทน
ทุกข์ถ้วนหน้ากัน ทั้ งนี้ เพราะการทํานาซึ่ งเป็ นอาชีพหลักอาศัยเฉพาะนํ้ าฝนเท่านั้ น ถ้าปี ใดเกิ ดฝน
แล้งหรื อฝนตกทิ้งช่วง ข้าวกล้าที่ปลูกไว้ก็จะเกิ ดความเสียหายโดยทั ่ วไป
ส่ วนความแห้งแล้งที่เกิ ดในระดับชุมชนเมืองนั้ นก็ไม่ ยิ ่งหย่อนกว่ าระดับหมู่บ้าน
หรื อชนบทในอดีตและปั จจุบันประชาชนต้องเสียภาษี ให้แก่ รัฐ ถ้าเกิดภาวะฝนแล้งระบบเศรษฐกิจ
ไม่หมุนเวียนไปตามวัฏจั กร การสาธารณู ปโภคขาดแคลน ปั ญหาอื่น ๆ ย่ อมตามมา ภาวะการ
ว่างงาน ภาวะการขาดแคลนสาธารณูปโภค และสาธารณู ปการ การรับบริ การจากรัฐและอื่ น ๆ ทําให้
ประชาชนได้รับความเดือดร้ อนเช่นเดียวกับสั งคมชนบท ดังนั้ นความคิ ดและความเชื่อที่ หล่อหลอม
มาจากอดี ตก็จะถู กนํามาใช้ในสังคมเมืองบางพื้ นที่ เช่น การจัดประเพณี บุญบั้ งไฟในพื้นที่หลาย
อําเภอ และหลายจังหวัด เป็ นประเพณี โดยสังคมเมืองเป็ นศูนย์รวม ตัวอย่างการจัดบุญประเพณี บั้ง
ไฟเป็ นงานบุญและเทศกาลประจําปี ของจังหวัดยโสธร การจัดบุญบั้ งไฟที่จังหวัดมหาสารคาม และ
บุญบั้งไฟในพื้นที่ อื่น ๆ
การทําบุ ญบั้ งไฟของชาวบ้านมีมูลเหตุ ประการหนึ่ งมาจากความแห้ งแล้ง ซึ่ ง
นอกจากจะทําให้ไม่สามารถทําการเกษตรได้ตามฤดูกาลแล้วย ังเกิดผลกระทบหลายอย่างตามมา เช่น
ความยากจน การมีหนี้ สิ นเพิ่มมากขึ้ น การละทิ้งถิ ่ นเพื่อไปรั บจ้างหรื อขายแรงงานในถิ่นที่ เจริ ญกว่า
ทั้ งในจังหวัดเดี ยวกันและต่างจังหวัด การเกิดโรคระบาดและโจรภัย เป็ นต้น ถึ งแม้ว่าบางครั้ ง บางปี
จะได้รั บการเอาใจใส่จากภาครัฐให้ความช่วยเหลือในการทําฝนเที ยม หรื อการช่วยเหลือโดยวิธีอื่นก็
ตาม ก็ไม่ เกิดผลสมบูรณ์เท่ าที่ควร ดังนั้ นความคิดที่จะเอาชนะธรรมชาติ จึงเกิ ดขึ้ นด้วยวิธีการตาม
แบบที่ถื อปฏิบัติ มาแต่บรรพชน เพราะเชื่อว่ าการประพฤติปฏิบัติสื บทอดสิ่ งที่คนโบราณสร้างสมไว้
อย่างเป็ นกุศล ทําให้มีความสุข สมบูรณ์ ชาวบ้านจึงร่ วมมือทําบุญบั้งไฟขึ้ น และปี ใดก็ตามที่จัดให้มี
บุญบั้ งไฟ ในวันที่มีบุญนั้นเองจะมี ฝนตกหนัก ซึ่ งเป็ นเครื่องชี้ ว่า บุญบั้ งไฟทําให้ฝนตกได้ ทั้ง ๆ ที่
ไม่มีวี่แววมาก่อน ด้วยเหตุนี้ จึงเกิดการทําบุญบั้ งไฟขึ้ น
3.2 สาเหตุมาจากพื ้นฐานทางความเชื่อเรื่ องผี
ธวัช ปุณโณทก (2526 : 3) เขียนไว้ในความเชื่อพื้นบ้านอันสัมพันธ์กับวิถี ชีวิต
สังคมอีสานว่ า ความเชื่อเรื่ องภู ตผีวิญญาณในสั งคมอีสานฝังแน่ นอยู่ในวิ ถี ประชา ภูตผีที่สํ าคัญ ๆ
ของอีสานเป็ นบ่อเกิดของพิ ธีกรรมต่าง ๆได้แก่ ผีแถนหรื อผีฟ้ า ซึ่ งผีแถนหรื อผีฟ้ านี้ มีลักษณะเป็ น
เทพมากกว่าผี เป็ นผู้สร้างโลกสร้างสรรค์พสิ่ งต่าง ๆ ให้แก่ โลก