Page 82 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

61
(1.) บั้ งไฟ หมายถึ ง บั้ งไฟที่จั ดสร้างขึ้ นด้วยวัสดุ อุ ปกรณ์ โครงสร้างรู ปทรงและ
กรรมวิธี ต่ าง ๆ โดยมีจุดมุ ่งหมายเพื่ อเข้าร่ วมขบวนแห่ในวันโฮม (วันรวม) และตอบสนองความ
ต้องการทางด้านความงามเป็ นสําคัญ จึงนิยมทําบั้ งไฟปลอมสําหรับตกแต่งขึ้นมาโดยเฉพาะเรี ยกว่า
“บั้ งเอ้”
(2.) บั้งไฟ หมายถึ ง บั้ งไฟที่ใช้สําหรั บจุดเพื่อให้เกิดปฏิกิ ริยาแรงขับดันของหมื้อ ให้
พุ ่งขึ้ นสู่ ท้องฟ้ า นิ ยมทํากันสามขนาด คื อ บั้ งไฟฮ้อย (ร้อย) หมื่ น และแสน ซึ่ งช่ างทําบั้งไฟมีทักษะ
ในการผสมสัดส่ วนดินปื นจากประสบการณ์ที่ ได้รั บการสืบทอด และสั่งสมกันมา ซึ่ งมีเฉพาะตัว
เรี ยกว่า “ฉบับ”
2.2 ความสํ าคัญ
บุญบั้ งไฟถือเป็ นคติความเชื่ อทางสังคมของชาวภาคอีสานทั ่ วไปที่ วิถีชี วิตผูกพันกับ
ธรรมชาติ ต้องทําการกสิกรรมเลี้ ยงชีพเป็ นส่ วนใหญ่ จึ งต้องการนําจากธรรมชาติเพื่ อเพาะปลู ก
พืชผลของตนเอง เล่ากันมาว่ า เทพเจ้าที่ประทานนํ้ าให้แก่ มนุษย์คื อ “แถน”
บุ ญบั้งไฟ เป็ นความเชื่อของคนอี สานในการขอฝนสืบต่อมา จากเรื่ องพญาคันคาก ผู้
รบชนะพญาแถนให้ฝนตกต้องตามฤดูกาล พญาแถนจึงบอกให้พญาคันคากว่า ต้องการฝนเมื่อใดให้
ส่ งสัญญาณไปบนฟ้ า พญาแถนก็จะสั ่งฝนลงมาให้ เมื่อถึ งฤดูทํานาก็จะขอฝนมาทํานา ก็ส่ งสัญญาณ
บอกแถนด้วยการจุดบั้ งไฟ ซึ่ งจะทํากันในเดือนหก และจะทําหลังจากที่ทําพิธีเลี้ ยงบ้านไปแล้ว
บุ ญบั้ งไฟมี ความสําคั ญต่ อชาวอีสานมาก เพราะชาวอี สานส่ วนใหญ่ เชื่ อว่าบุ ญ
ประเพณี นี้ จะนํามาซึ่ งความอุดมสมบูรณ์ของฟ้ าฝน ข้าวปลา อาหาร พืชพรรณเจริ ญเติบโตงอกงามดี
และนํามาซึ่ งความสนุ กสนานรื่ นเริง ทํ าให้เกิ ดความหวังในชี วิต เหมือนชี วิตมีที่ พึ่ ง อยู่ใกล้สิ ่ ง
ศักดิ์ สิ ทธิ์ เพราะบุญนี้ มีความเชื่ อเป็ นพื้นฐานมากจากเรื่ องของพญาแถน (เทวดาชาวอีสาน) ที่จะดล
บันดาลความอุดมสมบูรณ์ให้ชีวิตความเป็ นอยู่ของชาวนา บางหมู่บ้านจะเคร่ งครัดมากจะมีการทํา
บั้ งไฟจุดไปบูชาพญาแถน และบูชามเหศักดิ์ หลั กเมืองทุกปี เพราะหากไม่ทําเชื่อกันว่าจะทําให้ เกิด
เหตุเภทภัยต่าง ๆ ตามมา มีฝนฟ้ าไม่ตกถูกต้องตามฤดูกาล เกิดโรคระบาดแก่หมู ่สัตว์
3. มูลเหตุของการทําบั้ งไฟ
มูลเหตุแห่ งการทําบุญบั้ งไฟมีหลายสาเหตุ ดังนี้ (ถนอมศิ ลป์ โทบุญ. 2538 : 53-62)
3.1 สาเหตุจากความแห้ งแล้ง
ความเชื่อด้านประเพณีบุ ญบั้งไฟของชาวอีสานมีมานานเท่าใดไม่ ปรากฏ ในความ
เชื่อของชาวอี สานภูมิปั ญญาระดับชาวบ้านเชื่ อว่าเป็ นวิ ธีการหรื อขนบการต่อสู ้ภัยแล้งวิ ธีการหนึ่ ง
ซึ่ งยึ ดถือปฏิ บัติมานานจนกลายเป็ นประเพณี ในจารี ตสิ บสองเดื อนที่ชาวอี สานปฏิบัติ กัน ทั้ งนี้
เนื่องจากความแห้งแล้งของชาวอีสาน ซึ่ งเป็ นปรากฏการณ์ทางธรรมชาติ ที่ต่ อเนื่ องตลอดมาในแต่