Page 81 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

60
ประเพณี บุญบั้ งไฟของชาวไทลาวนี้ เริ่ มเข้ามามี บทบาทในภาคอีสานตั้ งแต่เมื่อใด ใคร
หรื อกลุ่มชาติ พันธุ ์ใดเป็ นผู ้ ริ เริ่ มทํา และทําเพื่อจุ ดมุ่ งหมายใดนั้ นไม่ มีหลักฐานที่สามารถระบุ ได้
ชัดเจน มีเพี ยงตํานานที่กล่าวถึ งประเพณีบุญเดื อนหกของชาวไทลาว คือ ตํานานพระยาคันคาก และ
ตํานานผาแดงนางไอ่ (พระอริ ยานุ วัตร เขมจารี . 2526 : 24-45 และอร่ามจิ ต ชิณช่าง (2531 :
บทคัดย่อ)
2. ความหมายและความสําคัญ
2.1 ความหมาย
ภาคตะวันออกเฉี ยงเหนือเป็ นผืนแผ่นดินที่ ราบสูง เป็ นศูนย์รวมแห่ งศิลปวัฒนธรรม
อันเก่ าแก่ตั้ งแต่ สมัยก่ อนประวัติ ศาสตร์ ต่อมาจนถึงสมัยขอม มี ศิ ลปะอันเก่าแก่มากมายกระจัด
กระจายอยู่ตามจังหวัดต่าง ๆ มีปู ชนียสถาน โบราณวัตถุทางพุทธศาสนาที่ควรค่าแก่การสักการบูชา
ชาวอี สานเป็ นผู ้ ที่นับถือประเพณี อย่างเคร่ งครัดมาแต่ โบราณ และเป็ นประเพณี ของ
ท้องถิ ่นมาหลายร้อยปี ประเพณี ที่เกี่ยวข้ องกับพุทธศาสนามากคือฮี ตสิ บสอง ซึ่ งน่ าจะนับถือกันมา
ตั้งแต่ครั้ งวัฒนธรรมอินเดียเข้าสู่ บริเวณนี้ แล้ว
“ฮี ต” เป็ นคําย่อของ “จารีต” เพราะชาวอีสานใช้ตัว “ฮ” แทนตัว “ร” ฮี ตสิบสองก็
คือจารี ตที่ปฏิ บัติกันแต่ละเดื อน ตรงกับทางภาคกลางว่า “ประเพณี 12 เดือน” นั ่นเอง โดยในสมัย
โบราณเขาถือเอาเดือนอ้าย (บางทีเรี ยกว่า เดือนเจียง) เป็ นการเริ ่ มต้นปี ใหม่ แล้ววนไปเรื่ อย ๆ จนถึง
เดือนสิ บสอง อันเป็ นเดื อนสุดท้ าย ในแต่ละเดื อนจะมีประเพณี ประจําเดื อน ซึ่ งคล้ายกับทางภาค
กลางบ้างและแตกต่ างกันบ้าง ประเพณี เหล่านั้ นส่ วนใหญ่เป็ นเรื่ องพุทธศาสนามีประเพณี เกี่ยวกับ
อาชีพบ้าง แต่ก็ พยายามดึ งเข้าพุทธศาสนา เพื่อให้โอกาสได้ทําบุญด้วย (ธีระ รุ จเจริญ. 2525 : 25)
บั้ งไฟ หมายถึง บั้งไม้ไผ่หรื อปั จจุบันนิ ยมใช้บั้ งหรื อกระบอกเหล็ กแล้วแต่ขนาดของ
บั้ งไฟที่จะทํา นํามาบรรจุดิ นปื นหรือหมื ้อที่ คั่ วผสมตําจนเข้ากันดีแล้วนํามาตําหรื ออัดใส่กระบอกที่
เตรี ยมไว้จนแน่นที่สุ ด แล้วนําไปมัดใส่ ไม้ไผ่ขนาดยาวที่ได้รู ปร่ างสวยทําเป็ นหางบั้ งไฟ จากนั้ น
ตกแต่งให้สวยงาม อาจจะมีลู กบั้ งไฟรอบ ๆ ส่ วนหัวก็ได้ ซึ่ งทําจากบั้ งไม้ไผ่ ขนาดเล็ก เมื่ อตกแต่ง
สวยงามแล้วจะเป็ นบั้งไฟสมบูรณ์ (ถนอมศิลป์ โทบุญ. 2538 : 53)
คําว่า “บั้ งไฟ” ในอดีตหมายถึง บั้ งไฟที่ใช้สํ าหรับแห่ ในวันโฮม (วันรวม) และวันจุด
เป็ นบั้ งไฟบั้ งเดี ยวกัน แต่ปั จจุบันได้เกิ ดสภาวะการเปลี่ยนแปลงทางสั งคมของชาวไทลาวอย่าง
รวดเร็ว ทําให้ประเพณี มีธุ รกิจ และผลประโยชน์เข้ามาเกี่ ยวข้อง ทําให้ประเพณี ดั้ งเดิมเปลี่ยนแปลง
ไป เช่น ประกวดแข่ งขันด้านความงามของบั้ งไฟ ประกวดขบวนแห่ ประกวดจุดบั้ งไฟทางสู ง
ทางไกล กลายเป็ นธุรกิจท่องเที่ยวและธุ รกิจการเมือง จึงส่งผลทําให้คําว่า “บั้งไฟ” มี ความหมายสอง
นัยคือ (พิทักษ์ น้อยวังคลัง. 2540 : 9)