Page 80 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

59
ท้องถิ ่น ซึ่ งเป็ นวัฒนธรรมเก่าแก่ มียุติอย่างไรถือเอาเรื่ องตํานานผาแดง – นางไอ่ เป็ นหลัก ชาวบ้าน
มักพูดเสมอว่าเล่นบุญบั้ งไฟบ้าง เล่นบุญเดือน 6 บ้าง ดู แล้วไม่น่ าจัดเป็ นบุญ เพราะพูดว่า “เล่ น”
ศัพท์ “บุญ” ในทางพระพุทธศาสนาไม่มีคําว่าเล่น ชะรอยจะเป็ นการทําเล่นสนุกในทางลัทธิ เท่านั้ น
เพียงเป็ นประเพณี ลัทธิเก่ าก็ทิ้งไม่ได้ทํากันทุกปี เพราะบรรพบุรุษเรี ยกว่า “บุ ญบั้งไฟ” จําเป็ นได้
เรี ยกว่าบุญกันมานานแล้ว (พระอริ ยานุวัตร. 2526 : 42-43)
ดังนั้ น ประเพณีบุญบั้งไฟ จึงมักจะหมายถึ งการทําบุญบั้ งไฟซึ่ งนิ ยมทํากันในเดือนหกของ
ทุกปี อันเป็ นฮีตหนึ่ งในฮีตสิบสองของชาวอี สาน ซึ่ งนอกจากจะทําเพื่อเป็ นการเสริ มสร้างกําลังใจใน
การทํานาแล้ว ย ังแฝงความรื่ นเริ งสนุกสนานและการทําบุญเลี้ ยงพระประกอบกันไป
1. ประวัติความเป็ นมาของประเพณี บุญบั้ งไฟ
ประเพณี บุ ญบั้งไฟเป็ นประเพณี เก่าแก่ ของกลุ่มชาติ พันธุ ์ไทบริ เวณลุ ่มนํ้ าโขง อาทิ กลุ่ ม
ไทยลื้อในสิ บสองปั นนา ไทล้านช้างในประเทศสาธารณรัฐประชาธิ ปไตยประชาชนลาว และไทลาว
ในประเทศไทย ซึ่ งนิ ยมจัดขึ้ นในช่วงเดื อนหกในกลุ ่ มของลาวไทยลื้อในสิ บสองปั นนา ลาวเชียง
ขวาง ลาวเวียงจันทร์ ลาวเชี ยงใหม่ และลาวในภาคตะวันออกเฉียงเหนื อของประเทศไทย ประเพณี
บุญบั้ งไฟจัดขึ้ นตามคติความเชื่อที่ สื บทอดกันมาจากบรรพบุรุษชาวไทลาว ถือคติความเชื่ อที่ว่าการ
จุดบั้ งไฟบูชาพระยาแถนเพื่อให้ฝนตกลงมาตามฤดูกาล ดังคํากล่าวของ สี ลา วีระวงษ์ (สี ลา วีระ
วงษ์. แปลและเรี ยบเรี ยงโดย พิทักษ์ น้อยวังคลัง. 2534 : 38) ว่า
“…ทําบุญบั้ งไฟจุ ดบูชาแถน บู ชาเทวดาเพื่อให้ฝนตกดี ลัทธิ นี้ เป็ นลัทธิ ที่เชื่ อ
กันว่ าบนท้องฟ้ ามีแบ่งเป็ นชั้ น ๆ เช่นเดี ยวกับรังต่อ แต่ละชั้ นเป็ นเมือง ๆ หนึ่ ง ผู ้
เป็ นพระเจ้าของเมืองฟ้ าแต่ ละชั้ นนั้ นลาวเราเรี ยกว่า พระยาแถน ภาษาบาลี เรี ยกว่า
เทพเจ้า หรือพระอิ นทร์พระพรหม พระยาแถน หรื อเทพเจ้าเหล่ านั้ นเป็ นผู ้ แต่งฝน
แต่งลม แต่ งแดด แต่ งนํ้ า แต่งไฟ การจุ ดบั้ งไฟขึ้ นไปบนอากาศก็เพื่อบูชาเทพ
เจ้าพระยาแถนเหล่านั้ น ให้ท่ านดีใจได้แต่ งฝนมาให้เพื่ อจะได้ทําไร่ไถนาตาม
ฤดูกาล…”
จากข้อความดังกล่าว สอดคล้องกับผลการศึกษาของ จารุ วรรณ ธรรมวัตร (2524 : 20 –
25) ซึ่ งพบว่าประเพณี บุ ญบั้งไฟของชาวอี สานเป็ นประเพณี เก่าแก่โบราณที่สื บทอดกันมา จัดทําขึ้ น
ตามความเชื่อถือเรื่ องการขอฝนจากพระยาแถนในเดือนหกจึงเรี ยกว่าบุญเดื อนหก วันโฮม (วันรวม)
ชาวบ้านจะนําบั้ งไฟที่ได้รับการประดับตกแต่งอย่ างสวยงาม เข้าร่ วมขบวนแห่และจุ ดบั้ งไฟในวัน
ถัดไป จะเห็นได้ว่าในการจุดบั้ งไฟบูชาพระยาแถนทําให้พระยาแถนผู ้ มีความศักดิ์ สิ ทธิ์ ดลบันดาล
ให้ฝนตก หรื อมี นํ้ าบริ บูรณ์เพื่ อให้ประกอบการกสิ กรรมเมื่อฤดูกาลมาถึ ง นอกจากนี้ ย ังมีการจุดบั้ ง
ไฟเพื่อถวาย และเสี่ ยงทายในบริเวณศาลปู่ ตาหรือตาปู่ บ้านก็ เรี ยก