Page 33 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

12
ตาย ก่อนตายภังคีได้ อธิษฐานให้ร่ างกายของตนใหญ่โตแม้คนจะเชื อดเนื้ อไปกินมากมายอย่างไรก็
อย่าให้หมด ใครที่กิ นเนื้อตนให้ถึ งแก่ ชีวิตพร้อมกันและก็ ขอให้แผ่นดินถล่มเมืองธี ตานครถึงแก่จม
หายไปกลายเป็ นหนองหาน ท้าวผาแดงและนางไอ่พยายามขี้ ม้าหนี แต่หนี ไม่ รอดได้เสียชีวิตในคราว
นี้ ด้วยจากผลแห่ งกรรมดีที่สร้ างไว้ท้าวผาแดงได้ไปจุติ เป็ นเทพเจ้าบนสวรรค์ชื่ อพญาแถน การที่
ทําบุญบั้งไฟก็ เพื่อเป็ นการบูชาพญาแถนเป็ นแน่ นอน
บั้ งไฟมีความเกี่ยวพันกับชีวิตคนอีสานในฐานะเป็ นเครื่ องมือในพิธีขอฝน บั้ งไฟมีหน้าที่รับ
ใช้ชาวอีสานมานาน จนนับเป็ นประเพณี ที่สํ าคัญในฮี ตสิ บสองหรื อประเพณี ประจําสิ บสองเดือน
เรี ยกว่า บุ ญเดือนหกนับว่าเป็ นพิธีขอฝนที่จัดขึ้ นอย่างเอิกเกริ กที่สุ ด มีจํานวนคนเข้ามาร่ วมงานมาก
ที่สุ ด ลงทุนมาก มีประเพณี ประกอบ หรื องานเสริมติ ดตามมาอีกหลายงาน เช่น งานบวชนาค งานฮด
สรงนํ้ าพระสงฆ์ สรงนํ้ าพระพุทธรู ป งานถื อนํ้ าพระพิพัฒน์ ต่อพระพุทธเจ้า พระธรรม พระสงฆ์
และต่อแผ่นดิน การเส็ งกลอง การผูกเสี่ ยว ตลอดจนประเพณีการต่อสู ้เพื่อพิสู จน์ฝี มือของชายชาตรี
กล่าวได้ว่าชาวอีสานใช้บั้งไฟเป็ นสื่อในการชั กนําประชาชนให้ ทําบุญเป็ นสื่อในการติดต่อระหว่ าง
มนุษย์กับพญาแถนซึ่ งอยู่ในสวรรค์ชั้ นฟ้ า ชาวบ้านเชื่ อกันว่าเมื่ อได้จุดบั้งไฟขึ้ นไป “ถวาย” พญา
แถนแล้ว ฝนก็จะตกตามฤดู กาล ชาวไร่ชาวนาก็ลงมื อไถหว่านปักดําข้าวกล้าต่อไป
จารุ บุตร เรื องสุวรรณ (2527 : 69) กล่าวถึ งมูลเหตุ แห่งการทําบั้ งไฟไว้ว่าการทําบุญบั้งไฟ
เป็ นการทดสอบความพร้อมของประชาชนว่า มี ความสามัคคีกันดีหรื อไม่และเป็ นการตระเตรี ยม
อาวุธไว้ป้ องกันสังคมของตนเอง เพราะสิ ่ งที่ใช้ทําบุ ญบั้งไฟคือดินปื น นอกจากนี้ ย ังเป็ นโอกาสให้
ประชาชนมาร่ วมชุมนุ มกันเพื่อเปิ ดโอกาสให้ มีการแสดงการละเล่ นจนสุ ดเหวี่ยง ให้ มีความ
สนุกสนานเบิ กบานใจก่อนที่จะลงมื อทํางานหนักประจําปี ได้แก่ การทํานา
เอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้องกับประเพณีบุญบั้งไฟและความเชื่ อที่เกี่ยวเนื่อง
พระยาอนุ มานราชธน (2508 : 254-265) ได้ศึกษาเรื่ องประเพณี พบว่าในสมัยสุ โขทัยได้มี
การละเล่ นเผาเที ยนไฟ ซึ่ งเป็ นการเล่ นที่ สนุกสนานผู้คนนิ ยมเบียดกันเข้ามาดูมาก และได้ให้
ทรรศนะว่าการเล่นไฟคราวนั้ นคงทําขึ้ น เนื่องในงานสมโภชบูชา นอกจากนี้ ได้กล่าวถึงดอกไม้ไฟ
ว่าเริ ่ มมีมาก่ อนสมัยประวัติศาสตร์ โดยมนุ ษย์ได้รู้จักเอาดินประสิ วผสมกับถ่านใช้เป็ นเชื้อเพลิ งใน
ปุณโณวาทคําฉันท์ก็ ได้กล่าวถึ งการจุดดอกไม้ไฟบูชาพระพุทธบาท เช่น กรวดซึ่ งกรวดนี้ ถ้ามีขนาด
ใหญ่ก็เรี ยกว่า บ้องไฟ หรื อบั้งไฟ
สงวน โชติสุ ขรัตน์ (2511 : 303-306) ได้ศึ กษาเกี่ยวกับประวัติ ประเพณีภาคเหนื อพบว่า
ประเพณี บางอย่างคล้ายคลึงกับภาคอี สาน แสดงให้เห็ นว่ามีรากเหง้าดั่งเดิ มมาจากแหล่งเดี ยวกัน
ดังเช่นประเพณี จุดบั้งไฟ ซึ่ งชาวภาคเหนือจะเรี ยกบั้ งไฟว่า จิบอกไฟก่อนนําไปจุดจะมีการแห่บั้งไฟ
อย่างสนุกสนานและมีการประกวดแข่งขันบั้ งไฟเพื่อชิ งรางวัลกันด้วย