Page 32 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

11
จารุวรรณ ธรรมวัตร (2524 : 20-35) เขียนหนังสือเรื่องขนบธรรมเนียมประเพณีของอีสาน
ว่า ในเทศกาลบุ ญเดือนหกหรือบุ ญบั้ งไฟนั้ นจะมีการขับร้ องกาพย์เซิ้ งบั้งไฟซึ่ งใจความของกาพย์เซิ้ง
จะเป็ นการขอเหล้าโทแล้วให้พร มูลเหตุของการทําบั้ งไฟ วิธีการทําบุญและการเซิ้งบั้ งไฟ
บุญส่ง ครู ศรี และปรี ดา ชู รัตน์ (2524 : 18-22) ศึกษาประวัติ ความเป็ นมาของประเพณีบุญ
บั้ งไฟว่ามาจากนิ ทานพื้นบ้านเรื่ องผาแดงนางไอ่ และเรื่องพญาคันคาก การทําบุญบั้งไฟเชื่ อว่าทําไป
เพื่อเป็ นการขอฝนจากพญาแถน ปั จจุบันพิธี กรรมได้เปลี่ยนแปลงไปจากเดิ ม คือไม่มีการแข่งขันเส็ง
กลอง แต่ละคุ้มไม่นิ ยมทําบั้ งไฟเองและมักไปจ้างผู้อื่นทํา ด้านความเชื่ อสื บทอดความเชื่อเดิม จาก
บรรพบุรุ ษปัจจุบันงานประเพณี บุญบั้ งไฟ ได้เปลี่ยนแปลงไปมากเนื่ องจากการได้รับการส่ งเสริ ม
จากการท่องเที่ยวแห่ งประเทศไทย และการเปลี่ยนของสภาพสังคมปั จจุบัน
ปรี ชา พิณทอง (2525 : จ) เขียนหนังสือประเพณี โบราณไทยอีสานได้กล่าวถึ งประเพณี
ต่าง ๆ ของชาวอีสานที่ปฏิบัติในรอบ 2 เดื อน ประเพณี ที่จําเป็ นจนทําให้ชาวอี สานส่วนมากนิยมนับ
ถือปฏิบัติกันตลอดจนถึ งทุกวันนี้
สุ เมธ ชุมสาย ณ อยุธยา (2525 : 20) ได้กล่าวเกี่ ยวกับประเพณี บุญบั้งไฟไว้ว่าการขอฝนอีก
วิธีหนึ่ งก็คืองานบั้ งไฟ งานนี้ ทํากันอย่ างแพร่ หลาย ในระดับชาวบ้าน โดยเฉพาะอย่ างยิ่งในภาค
อีสาน กล่ าวกันว่า พิธี มีต้นกําเนิ ดจากกษัตริย์เขมร ผู ้ครองราชย์อยู่ที่ หนองหาน ครั้ งหนึ่ งดินฟ้ า
อากาศเกิ ดแห้งแล้งขึ้ นเป็ นพิ เศษ จึงทรงโปรดให้สร้ างบั้ งไฟแล้วยิงขึ้ นไปในท้องฟ้ าเพื่อสนอง
พระทัยพระศิวะ หรื อพระอิศวร ซึ่ งชาวบ้านเรี ยกว่าแถน ผู ้ ซึ่ งประทานฝนโปรยลงมา
พระอริ ยานุวัติ เขมจารี (2526 : 34 – 36, 51) ได้กล่าวถึงประเพณี บุญบั้งไฟสรุ ปได้ว่า เป็ น
การจุดบั้งไฟบู ชาพญาแถน ที่รบแพ้พญาคันคาก และสั ญญาจะส่ งฝนมาให้เพื่อให้ชาวนาได้ทํานาทุก
ปี จึงเกณฑ์อาราธิ คุณนาค ให้นํ้ าตัวเท่านํ้ าตัวเท่านี้ ตัว จนถึ งปัจจุบันนาคจึงเป็ นเครื่ องหมายการให้
ฝน ในตํานานพญาคันคากนี้ มีในฝนหน้ าแล้งประชาชนจะนิ มนต์พระสงฆ์ เทศน์ลําพญาคันคาก
แต่งเครื่ องสักการบู ชาให้ถูกต้องตามประเพณี ฟ้ าฝนจะตกลงมาให้ ได้ทํานา ในพิธีนั้ น ทําบั้ งไฟจุด
บูชาพญาแถนหลวงในการจบพิธีเทศน์
บุญเลิศ สดสุ ชาติ (2526 : 9) กล่ าวถึ งการทําบั้งไฟว่ามี ตํานานเล่าถึงเมื องธี ตานนครของ
ท้าวพญาขอมเกิดแล้งหนัก ท่ านจึงกล่าวประกาศให้เมืองต่าง ๆ ทําบั้ งไฟมาแข่งกัน ของใครขึ้ นสูง
ที่สุ ดเป็ นผู้ ชนะและจะได้ อภิเษกสมรสกับราชธิดาคื อ นางไอ่ ผลการแข่งขันจุดบั้ งไฟปรากฏว่าท้าว
ผาแดงเป็ นผู ้ ชนะเลิศเมื่อพญาขอมสิ้ นพระชนม์ ท้าวผาแดงได้ครองเมืองสืบต่อมาด้วยความสุ ขสงบ
และราบรื่ น กล่าวถึ งท้าวภังคี บุตรพญานาคเคยเป็ นคู่ครองของนางไอ่ในชาติ ปางก่อนย ังมี ความ
อาวรณ์ถึงนางจึงได้แปลงกายเป็ นกระรอกเผือกมาให้นางไอ่เห็ น เมื่อนางไอ่เห็ นก็อยากได้กระรอก
นั้ นเป็ นกําลัง นางไอ่ ได้สั ่งให้บริ วารให้ช่วยกันจับบังเอิญบริ วารยิงธนู ถู กกระรอกเผือกถึงแก่ความ