Page 30 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

9
พระยาสัจจาภิรมย์ (2507 : 104-106) ได้กล่าวถึงเรื่ องนาคไว้ว่า พระยานาคเป็ นโอรสของ
พระกัสยปและนางกัทรุ ที่อาศัยอยู่เมื องบาดาล นาคจะปรากฏตัวในลักษณะที่เป็ นงู มีหงอน มี บทบาท
ในลักษณะต่างๆ คือ เป็ นบัลลังก์ให้พระวิษณุ เป็ นเชือกผูกเรื อของท้าวสัตยพรตและพระมนู ไว้กับ
กระโดงปลาเมื่อนํ้ าท่วมโลกและเป็ นเชื อกพันภู เขาเพื่อกวนนํ้ าอมฤต ในทางด้านศาสนามุจริ นทร์
นาคได้ขดตัวเป็ นแท่นแล้วแผ่พังพานบังแดดฝนถวายแด่พระพุทธเจ้า
จารุบุ ตร เรืองสุ วรรณ (2519 : 153) เขียนไว้ในของดี อีสานที่เกี่ยวข้องกับประเพณีบั้งไฟว่า
ในแง่ยุทธศาสตร์ นับว่ าบรรพบุรุ ษชาวอีสาน ท่านฉลาดลํ้าจริ ง ๆ กล่าวคือการทําบั้ งไฟนั้ นเท่ากับ
การเตรี ยมพร้ อมที่จะทําศึกสงคราม เป็ นการฝึ กฝนให้ชาวบ้านรู้จักวิธี การผลิตดินปื นหรื อดิ นระเบิด
ความจริ งบั้ งไฟก็คือ จรวจชนิ ดหนึ่ งนั่นเอง การจุ ดบั้ งไฟกันมาก ๆ ก็เท่ ากับเป็ นการแสดงแสงยานุ
ภาพทางด้านอาวุธยุทโธปกรณ์ ชาวอีสานสามารถทําบั้งไฟเป็ นกันทุกหมู่บ้าน
เบญจมาส เกตุแก้ว (2521 : 1) เขียนถึงประเพณี บุญบั้ งไฟไว้ว่าเป็ นประเพณี ที่สําคัญของ
คนอีสาน เพราะต่ างเชื่ อกันว่ าถ้าไม่ทําประเพณีนี้ ฝนจะไม่ ตก ประเพณี บั้ งไฟสะท้อนให้เห็ นชีวิต
ความเป็ นอยู่ของคนภูมิภาคแถบนนี้ เป็ นอย่างยิ ่ง เพราะแสดงให้เห็ นถึงการต่ อสู้สภาพภู มิศาสตร์ที่
แห้งแล้งกันดารเพื่อความอยู่รอดของชีวิต ทั้ งย ังเป็ นงานบุญที่มีศาสนาที่เกี่ยวข้ องเป็ นการละเล่ นที่
สนุกสนานอย่ างหนึ่ ง ปั จจุบันความคิดเรื่ องเทพเจ้าเป็ นผู้บันดาลสิ่ งต่าง ๆ จะลดลงไป วิทยาศาสตร์
และวิทยาการใหม่ ๆ ได้เข้าสู ่ดิ นแดนอีสานแต่วิทยาการใหม่ ๆ ก็ช่วยอะไรไม่ ได้มาก โดยเฉพาะ
อย่างยิ ่ งการขาดแคลนกําลังเงิ นในการแก้ปัญหาของภาคนี้ แต่ อย่างไรก็ตามประเพณี นี้ ก็ ย ังเป็ น
ประเพณี ดั้งเดิ มที่เป็ นมรดกตกทอดสื บมา สมควรที่จะรักษาไว้เพื่ อเป็ นเอกลักษณ์ของอี สานต่อไป
คณะกรรมการกลุ่มโรงเรี ยนมัธยมศึ กษาตอนปลาย เขตการศึกษา 10 (2521 : 54) ได้กล่ าวถึง
ประเพณีทําบุญบั้ งไฟไว้ว่า ถือมาตั้งแต่ศาสนาพราหมณ์ยุคต้นเป็ นประเพณี สื บต่อกันมาตามตํานาน
ได้กล่าวไว้ว่า พญาแถนเป็ นเจ้าของฝน เป็ นเทวดาผู ้ มีหน้าที่ควบคุมฝนให้ตกต้องตามฤดูกาล หากทํา
การเซ่นสรวงบู ชาให้พญาแถนพอใจ ท่านก็จะได้อนุ เคราะห์ให้ฝนตก จากเรื่องเล่ากล่ าวไว้ว่า เมือง
พญาคันคาก (คางคก) เกิดแห้งแล้งเลยสู ้รบกันกับพญาแถน ผลปรากฏว่าพญาแถนสู ้ไม่ได้ จึงตกลง
ทําสัญญากันว่าจะทําบุญบั้ งไฟถวายแถน (ถวายพญาแถน)
ธวัช ปุ ณโณทก (2522 : 237-247) ได้กล่าวถึ งวรรณกรรมพุทธศาสนาเรื่ องพญาคันคาก
(คางคก) ว่า เป็ นความเชื่อของชาวอี สานที่ใช้ในพิธีกรรมขอฝนเช่นเดียวกับการแห่ บั้ งไฟและมักจะ
ทําควบคู่กันไป ในการเทศน์เรื่ องพญาคันคากนั้ นชาวบ้านจัดพิธีใหญ่เริ ่มต้นจากการจัดสถานที่ และ
นิมนต์พระสวดคาถาปลาค่อ (ปลาช่อน) วันละ 108 จบ 3 วัน และนิมนต์พระมาเทศน์ 2 ธรรม
มาสน์เรื่ องพญาคันคาก เนื้ อเรื่ องกล่าวถึ งเจ้าเมื องอินถะปั ตถนครมีโอรสออกมาผิวพรรณเหมื อน
คางคกแต่สี เหลืองเหมือนทองคํา (ฝนว่านางเทวีประสู ตกุมารน้อยผิ วพ่างเนื้อคือโสมคันคาก แต่ว่า