Page 254 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

233
อุทิศส่ วนกุศลให้กับบรรพบุรุ ษหรื อผู้ ที่ล่ วงลับไปแล้ว โดยเฉพาะผู ้ ที่ใกล้ชิดที่สุ ด และขยายวงไปสู่
ปู่ ย่า ตา ยาย ญาติ พี่น้องที่ สนิทสนม รวมไปถึงมิตรสหายใกล้ชิดหรื อชาวบ้านภูมิขนุ น ตําบลโสน
อําเภอขุขันธุ์ จังหวัดศรี สะเกษ ทั้งในอดีตและปั จจุบันได้ยึดถือและปฏิ บัติกันมาจนถึ งทุกวันนี้
ชาวบ้านมีความเชื่ อว่าเมื่อคนเราตายไป ก็จะไปเกิดเป็ นสิ่ งอื่นๆ ต่อไป ตามบุญกรรมที่แต่ ละคนได้
สร้างไว้ คนที่ทําบาปเอาไว้มากและมี จิตใจหยาบกระด้างก็จะไปเกิดเป็ นเปรต ซึ่ งเปรตจําพวกนี้
ชาวบ้านจะทําบุญในพิธีแซนโดนตาเพื่ออุทิ ศส่วนกุศลไปให้ โดยมี ความหวังว่าผลบุญกุศลที่ได้ทํา
ไปนั้ นจะส่ งผลให้ญาติพี่น้องบรรพบุรุษของตนหลุ ดพ้นจากการเป็ นเปรต เหตุที่ทําบุญในเดือน 10
เพราะมีความเชื่ อว่ายมบาลจะปลดปล่อยผีเปรตออกจากการจองจําและการลงทัณฑ์ทรมานให้ขึ้นมา
ปะปนกับมนุษย์บนโลกเพื่อเยี่ยมเยียนญาติพี่ น้อง และรอรับส่วนบุ ญส่วนกุศลทั้งจากญาติพี่ น้องและ
บุคคลอื่นโดยผ่านพิ ธีกรรมการทําบุญอุทิศไปให้ ซึ่ งเป็ นการแสดงออกถึงการตอบแทนบุญคุ ณ
พร้อมการแสดงความกตัญ�ูรู ้คุณบรรพบุ รุษที่ล่ วงลับไปแล้ว ชาวบ้านมีความเชื่ อว่าการทําพิธีแซน
โดนตาจะทําให้บรรพบุรุ ษได้หลุดพ้นจากเวรกรรม ทําให้ดวงวิญญาณได้ไปอยู่ในภพภูมิที่ดี กว่า
และเมื่อวิญญาณของบรรพบุ รุษได้รับส่ วนบุญส่วนกุศลจากการทําพิธีกรรม วิญญาณเหล่านี้ จะ
อํานวยให้ลูกหลานได้รับความสุ ขประสบความสําเร็ จในการประกอบอาชีพการงาน มีความ
เจริ ญรุ่งเรื อง แต่ถ้าลูกหลานไม่ได้ประกอบพิธีกรรมนี้ จะส่ งผลให้ลูกหลานถูกวิญญาณบรรพบุ รุษ
สาปแช่ง ทําให้ได้รั บความลําบากเดือดร้ อน เจ็บไข้ได้ป่ วย ทํามาหากิ นไม่ได้ผลดี ความเชื่อดังกล่าว
นี้ เป็ นความเชื่อที่ มีมาเนิ ่ นนานสืบทอดมาตามบรรพบุรุ ษ ที่เล่าสืบต่อ ๆ กันมาจนถึงสังคมไทยใน
ปัจจุบัน ถึงแม้จะมีการเปลี่ยนแปลงการดําเนินชีวิตไปจากเดิมอย่างมาก แต่ความเชื่ อเกี่ยวกับเรื่ อง
เหล่านี้ ย ังคงฝังรากลึกอยู่ใต้จิตสํานึกของลูกหลานชาวไทยเขมรในยุคปัจจุ บันอยู ่มิเสื่ อมคลาย
พิธีกรรมแซนโดนตาแสดงให้เห็นถึงโครงสร้างทางสังคมในระบบครอบครัวที่นับถื อญาติทาง
มารดา แม้ว่าสังคมไทยในปั จจุบันส่วนใหญ่จะเป็ นสั งคมที่นับถื อญาติทั้ง 2 ฝ่ าย คือทั้ งฝ่ ายบิดา และ
มารดา แต่เนื่องจากแนวปฏิบัติ เมื่อแต่งงานแล้ว การตั้ งครอบครัวใหญ่มักจะอยู่ ทางญาติฝ่ ายหญิง จึง
ทําให้สายสัมพันธ์ ในระบบเครือญาติเอนเอี ยงมาทางฝ่ ายหญิงมากกว่า ความสัมพันธ์ชนิ ดนี้ ในสังคม
ชาวเขมรจะเด่นชัดมากกว่ากลุ่มอื่น ๆ เพราะคําเรี ยกชื่อเครื อญาติในการลําดับบรรพบุรุ ษจะเรียกว่า
ยาย ตา เท่านั้ น
ผลการวิจัยพบว่าพิธีกรรมแซนโดนตาของชาวบ้านภู มิขนุ นตําบลโสน อําเภอขุขันธุ ์ จังหวัด
ศรีสะเกษ ย ังเป็ นพิธีกรรมที่มีความสําคัญ และมีการปฏิ บัติสื บทอดต่อ ๆ กันมาตั้ งแต่บรรพบุรุษ
จนถึงปัจจุ บันนี้ ซึ่ งผู้ วิจัยแบ่งองค์ประกอบตามลําดับขั้ นตอนดังนี้
1. จุดประสงค์ของการประกอบพิธีกรรมแซนโดนตา
พิธีกรรมแซนโดนตาเป็ นประเพณีของชนเผ่าเขมรที่มีการสื บทอดต่อเนื่ องกันมา เป็ น