Page 148 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

127
เรี ยกว่า วันเบ็นทม วันเบ็นใหญ่ หรื อวันสารทใหญ่ ซึ่ งมีรายละเอี ยดพิธีกรรมดังนี้ (มี หมั ่นดี.
2542 : 109-111)
1. วันเบ็นตูจ คือวันขึ้ น 14 คํ่า เดือน 10 จะมี พิธีเซ่ นไหว้ บรรพบุรุ ษที่บ้าน และนํา
จังหันไปถวายพระ เพื่อให้พระสงฆ์รับรู ้ว่าชาวบ้านพร้อมที่จะเข้าสู่ ประเพณีกันเบ็นหรื อกันซงแล้ว
นอกจากนั้ นย ังเชื่อว่ าผลบุ ญที่ทําในวันนั้ นจะส่ งสั ญญาณไปย ังยมบาล ผู ้ทําหน้ าที่ดู แลวิญญาณ
ทั้ งหมดที่อยู ่ ในปรโลก ให้เตรี ยมปล่อยวิญญาณเหล่านั้ นมาย ังโลกมนุ ษย์ เอกลักษณ์อย่างหนึ่ งที่
ขาดไม่ได้ในงานพิธีนี้ คื อ “ข้าวต้มมัด” ซึ่ งมักทํากันในช่วงเทศกาลนี้ เท่านั้ นเอง เอกสารบางฉบับ
กล่าวว่า “ข้าวต้มมัด ” นี้ ความจริ งก็คื อ “บายเบ็น ” นั่นเอง
การเซ่นไหว้อาจจะทําในตอนก่อนเที่ยงหรือบ่ ายก็ได้ จัดที่ ตรงโถงกลางบ้าน หรื อระเบียง
บ้านก็แล้วแต่ความเหมาะสม เริ่ มด้วยการปูเสื่ อผืนใหญ่กลางโถง จากนั้ นจะปูฟูกทับอีกชั้ น วาง
หมอนไปทางหัวฟูก แล้วปูผ้าขาวทับอี กชั้นหนึ่ ง ส่วนมากจะหันหัวฟูกไปทางทิศตะวันออกหรื อ
ทิศเหนื อ รอบ ๆ ฟูกจะจัดเป็ นถาดสําหรับกับข้าว ขนมนมเนย และเหล้ายาปลาปิ้ งตามฐานะของ
แต่ละบ้าน ขันนํ้ าเย็นพานหมากพลูบุหรี่ ถ้าเป็ นบ้านที่ฐานะดี ก็ จะมีถาดใส่หัวหมู หรื อต้มเป็ ดต้ม
วางบนปลายฟูก บนฟูกจะมีเครื่องหอม เครื่ องสําอาง เครื่ องแต่งตัว รวมทั้ง เสื้อผ้าวางซ้อนกันอยู่
เมื่อจัดเครื่ องเซ่นไหว้เรี ยบร้อยแล้ว พิธีก็จะเริ่ มขึ้ น โดยทุกคนในบ้าน รวมทั้ งญาติสนิ ท
บ้านใกล้เรื อนเคียงจะมานั่งล้อมวงรอบ ๆ เสื่ อนั้ น ผู ้ อาวุโสที่สุ ดจะเป็ นผู้ เริ ่ มพิธี โดยจุดธู ปเทียน
อัญเชิ ญวิญญาณบรรพบุรุ ษมารับเครื่ องเซ่นไหว้ และขอให้ช่วยดู แลลูกหลานที่ ย ังมีชีวิตอยู่ให้ มี
ความร่ มเย็นเป็ นสุข ในระหว่างพิธี ผู ้ ที่รู้ จักพูดก็จะพูดแต่สิ ่ งที่ดีงาม อ้อนวอนขอพรทั้ งแก่ผู ้ที่ย ังมี
ชีวิตอยู่และผู้ ที่ ล่วงลับไปแล้ว ในช่วงท้ายจะมีการลาเครื่ องเซ่น และอัญเชิญวิญญาณให้ กลับไปอยู่
ในที่อันควร เพื่อเตรี ยมตัวเข้าสู่ ประเพณี กันเบ็นหรื อกันซง ตั้งแต่วันแรม 1 คํ่า เดือน 10 โดย
ญาติพี่ น้องจะอัญเชิญวิ ญญาณบรรพบุรุ ษไปร่ วมกันทําบุญ ฟังเทศน์ฟั งธรรมที่วัดจนถึงวันแรม 15
คํ่า เดือน 10 ซึ่ งเป็ นวันเบ็นทม
2. ประเพณีกันซง หรื อกันเบ็น หลังจากวันเบ็นตูจ รุ่งขึ้ นจะเป็ นวันขึ้ น 15 คํ่า เดือน 10
ตอนเช้าและตอนเพล ชาวบ้านจะนําจังหันไปถวายพระที่วัดทุกๆ วัด โดยเฉพาะวัดที่อยู่ในชุ มชน
ทายก ทายิกาวัดทั้ งหมดจะประชุมจัดเวรกันเป็ นเจ้าภาพประจําวันสําหรับดู แลรับผิ ดชอบกิจการงาน
ต่างๆ ตั้ งแต่วันแรม 1 คํ่า ถึงวันแรม 14 คํ่า เดือน 10 บางคนอาจเป็ นเจ้าภาพหรื อเวรประจําวัน
ได้มากกว่าหนึ่ งวัด แต่ ต้องไม่ซํ้าวันกัน หรื อบางคนอาจเป็ นเจ้าภาพหลายวันก็ได้ หากมี เจ้าภาพไม่
เพียงพอ เจ้าภาพมีหน้าที่ดู แลกิ จการต่าง ๆ ในวัดสําหรั บวันที่ ตนรับผิดชอบ และย ังต้องคอยชวน
เชิญญาติสนิทมาร่ วมกันทําบุญในวันนั้ น ๆ ด้วย