Page 139 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

118
กตัญ�ู ด้วยการเซ่ นสรวงบูชา หรื อประกอบพิธีกรรมอื่นๆ จะเห็ นได้ว่าในสังคมไทยมีความเชื่ อ
เหล่านี้ สื บทอดกันมาจนถึงปัจจุบันซึ่ งเป็ นประเพณีพิ ธีกรรมของภาคต่างๆก็จะมีความแตกต่ างกันไป
ศรีศักร วัลลิ โภดม ( 2522 : 54 ) ได้วิเคราะห์ความเชื่ อในเรื่ องผีสางของคนไทยพบว่าเป็ น
เรื่ องที่มีมาช้านาน และมีผลกระทบต่อภาวะสังคมและจิตวิทยาเป็ นอย่างมาก และได้แบ่ งประเภท
ของผีจากการสํารวจได้เป็ น 4 ประการคือ
1. เจ้าพ่อ เป็ นสิ่งศักดิ์ สิ ทธิ์ นานาชาติ เช่ น ท้าวเวสสุวรรณ ท้าวมหาพรม เป็ นต้น เจ้าพ่อ
เหล่านี้ จะทําหน้าที่คุ ้ มครองตน และสถานที่
ความเชื่อและการนับถื อผีโดนตาของชาวบ้าน เป็ นระบบความเชื่อที่ ได้รับอิ ทธิพลความเชื่ อ
แบบ “ผี – พราหมณ์ – พุทธ ” และอิ ทธิพลของความเชื่ อนี้ มีอิ ทธิพลต่อการประกอบพิธี กรรมแซน
โดนตาอย่างเด่ นชัดที่บรรพบุรุษถื อปฏิ บัติ สื บทอดกันมาช้านานเป็ นวัฒนธรรมรองที่มีอัตลักษณ์ที่
โดดเด่นของชาวบ้านในยุคปั จจุบัน
มี หมั ่นดี (2542 : 11-112) ได้ให้ ความหมายของคําที่เกี่ยวข้องกับประเพณี แซนโดนตาไว้
ดังนี้
1. เบ็น-ดะ หรื อเบ็น ภาษาไทยเขียนว่า บิณฑ อ่านว่า บิน – ทะ หรื อ บิ น เป็ นคํานามมา
จากภาษาบาลี แปลว่าการรวมให้ เป็ นก้อน การปั้ นให้เป็ นก้อน ก้อน การหาเลี้ ยงชี วิต หรื อ
หมายถึงก้อนข้าว
ในภาษาเขมรใช้เป็ นชื่ อของงานประเพณีประจําชาติงานหนึ่ ง ที่ กําหนดขึ้ นเป็ นเวลา 15
วัน ช่ วงวันข้างแรมเดื อน 10 เรียกว่า บุญกันเบ็นหรือบุญด๊ะเบ็น ส่ วนวันแรม 15 คํ่า เดื อน 10
ซึ่ งเป็ นวันสุดท้ายเรี ยกว่า ผจุมเบ็น
ในสมัยต่อมา ความหมายเปลี่ยนไปอีก โดยเฉพาะในเทศกาลเบ็ น คํานี้ จะหมายถึ งก้อน
ข้าวที่ ปั้ นเพื่ออุ ทิศส่วนกุศลให้กับผู้ที่ล่วงลับไปแล้ว
2. เบ็น-บาด ภาษาไทยเขียนว่า บิณฑบาต อ่านว่า บิน-ทะ-บาด เป็ นคํานามมาจากภาษา
บาลี แปลว่าอาหารที่ถู กนํามารวมให้ เป็ นก้อนแล้วใส่ ลงในบาตร หมายถึงอาหารที่ ใส่ บาตร สําหรับ
ให้นักบวชในพุทธศาสนา ซึ่ งถือว่ าเป็ นวัตรปฏิบัติที่สํ าคัญสําหรับนักบวช พระพุทธองค์ทรงตรัส
สรรเสริ ญการหาเลี้ ยงชี วิตด้วยการขอบิณฑบาตนี้ ว่าเป็ นสิ ่ งที่ดี งาม นําไปสู่ การปฏิบัติ ธรรมให้เป็ น
ผู ้ บริ สุ ทธิ์ ได้
3. ผจุม เป็ นคํากิริ ยา แปลว่า ทําให้รวมกัน ให้มารวมกัน ให้มาประชุมกัน ในภาษาไทย
น่าจะใกล้เคียงกับคําว่า ประชุ ม
4. บายเบ็น หมายถึงข้าวที่ปั้ นเป็ นก้อนเพื่อใช้ใส่บาตรพระในเทศกาลเบ็น บ้างก็ว่าเป็ น
การทําตามพุทธประวัติ ครั้ งที่นางวิสาขาปั้ นข้าวมธุปายาส หรือข้าวยาคูถวายพระพุทธเจ้าเป็ นจํานวน