Page 136 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

115
“ฮีตสิ บสอง” ก็ย ังมีการบันทึกพิธีกรรมที่จะต้องประพฤติปฏิบัติ กันในเดื อนสิ บหรื อเดือนภัทรบท
มาส
ช่วงเวลาตั้ งแต่เดือนห้าถึงเดือนสิ บนั้ นเป็ นช่วงฤดูฝน ชาวบ้านต้องทํามาหากิน ทําไร่ ทํานา
ครั้ นเมื่อถึ งราวกลางเดือนสิ บข้าวกําลังออกรวง และลมก็กําลังเปลี่ยนทิศ ฤดู ฝนกําลังจะเปลี่ยนเป็ น
ฤดูหนาว ช่ วงเวลานี้ ชาวบ้านจะมีโอกาสได้พักผ่อนจากการทําไรทํานา จึงเกิดมีพิ ธีกรรมที่เชื่อมโยง
ความสัมพันธ์ ระหว่างมนุ ษย์กับมนุษย์ มนุษย์กับบรรพบุรุษ และมนุ ษย์กับธรรมชาติให้มีความ
ลึกซึ้ งและแน่ นแฟ้ นยิ ่งขึ้ น ชาวเขมรส่วนใหญ่ที่นับถือพุทธศาสนามีความเชื่อในเรื่ องผลกรรม บุญ
บาป นรก สวรรค์ นิ พพาน และที่สําคัญคือเชื่อว่ามี “โลกนี้ -โลกหน้า” เชื่ อในการเวียนว่ายตายเกิ ด
อยู่ในวัฏสงสาร ดังนั้ นจึงนิ ยมทําบุญทําทานกันเป็ นนิจ เพื่อย ังประโยชน์ของตนในชาติภพต่ อ ๆไป
ส่ งผลให้เกิดเทศกาลงานบุญต่าง ๆ ตลอดทั้ งปี
“แซนโดนตา” เป็ นภาษาเขมร “แซน” แปลว่า เซ่นไหว้ “โดน” หมายถึง ย่า, ยาย และ
“ตา” หมายถึง ปู่ , ตา แซนโดนตา หมายถึง การเซ่นผีบรรพบุรุษตามสายเลือด สายตระกูล อัน
ได้แก่ ผีปู่ -ย่า ตา-ยาย ที่ล่ วงลับไปแล้ว ส่ วนภาษาไทยคําว่า “แซน” ตรงกับคําว่ า “ เซ่น” นั ่นเอง
หมายถึงการเซ่นไหว้ ส่วนคําว่ า “โดนตา” แปลว่ายายตา (มีอีกคําหนึ่ งที่ใกล้เคียงกันมากก็ คือคําว่า
“บรรพบุรุ ษ”) คํานี้ ถื อเป็ นคําสามัญ มี ความหมายกลาง ๆ ที่ใช้กันทั ่ว ๆ ไป นอกจากนี้ ย ังมีคําที่มี
ความหมายใกล้เคียงอีกหลายคํา เช่ น ญาติโกโหติกา และญาติพี่ น้องเจ็ดชั่วโคตร ฯลฯ แซนโดนตา
เป็ นประเพณีที่มีความสําคัญมากในวิถีชี วิตของชาวไทยเขมร ซึ่ งถื อปฏิบัติ ตรงกับวันประเพณีทําบุญ
วันสารทไทยในกลางเดื อนสิ บ ชาวไทยเขมรจะเรียกบุญวันสารทว่า “ไถงเบ็น” โดยกําหนดให้มี 2
ช่วง คือ
1. ไถงเบ็นตูจ คือวันสารทเล็ก จะตรงกับวันขึ้ น 14-15 เดือน 10
2. ไถงเบ็นทม คือวันสารทใหญ่ จะตรงกับวันแรม 14-15 เดือน 10
พิธีกรรมเหล่ านี้ เป็ นการผสมผสานความเชื่อแต่โบราณของชาวบ้านในเรื่ องผีวิญญาณ
ธรรมชาติ ผสมผสานกับความเชื่ อที่ เข้ามาภายหลัง คือพระพุ ทธศาสนาและศาสนาพราหมณ์ ดังนั้ น
พิธีกรรมและการแสดงออกต่ าง ๆ จึงเป็ นการกระทําตามความเชื่ อต่าง ๆ เหล่านั้ นพร้อม ๆ กัน
อย่างผสมกลมกลืนจนแทบแยกไม่ออกว่าเป็ นพิธีกรรมความเชื่ อแบบใด
สัทธา อริ ยธุ กันต์ (2542 : 1225) ได้กล่าวถึ งความเชื่ อเรื่องผีในประเพณีแซนโดนตาของ
ชาวไทยเขมร ดังต่อไปนี้
“ความเชื่อเรื่ องผีบรรพบุรุ ษนั้น ดู จะมีเค้าจากศาสนาพุทธที่ เชื่อว่า เมื่ อผู้ตายไปแล้วจะแบ่ง
ออกเป็ น 2 กลุ่ ม กลุ่มที่ทําดีจะได้ไปสวรรค์ กลุ่มที่ทําชั่ว ทําบาปก็จะตกนรก เป็ นสัตว์นรก ผี
หรื อเปรต พวกเหล่านี้ จะได้รั บทัณฑ์ทรมานมากน้อยต่างกัน เมื่อถึ งวันแรม 1 คํ่า เดือน 10 พระยา