Page 110 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

89
บั้ งไฟจะเลือกเอาหญิงสาวพรหมจารี มาตอกบั้งไฟเป็ นคนแรก เพราะมีความเชื่ อว่าจะทําให้บั้งไฟขึ้ น
สู ง
วิธีทําบั้งไฟ มีดังนี้ (วิธีทําบั้งไฟ0 .2550 : 2)
หมู่บ้านทุ กแห่งมีนายช่างบั้ งไฟเป็ นพระภิ กษุและชาวบ้านมากบ้างน้อยบ้าง อุปกรณ์ที่ใช้
ทําบั้งไฟประกอบด้วยท่ อเหล็กกลวง ใช้ทําลําบั้ งไฟ มีเส้ นผ่าศูนย์กลางประมาณ 3-4 นิ ้ว ยาว
ประมาณ10-12 เมตร ไม้ไผ่จํานวนหนึ่ งลํา ไม้เนื้ อแข็งหนาหนึ่ งนิ้ ว กว้างสิ บสองนิ้ว ยาวสี่ เมตร ไม้
อัดจํานวนหนึ่ งแผ่น ไม้ระแนงที่ ทําจากไม้ไผ่หรื อไม้เนื้ อแข็งกว้าง 1 นิ้ว หนา 0.5 นิ ้ว ยาว 7 เมตร
ประมาณ 10-20 ท่อน เพื่ อทําเลาบั้ งไฟ ไม้ไผ่เส้นผ่าศูนย์กลาง 2-3 นิ้ ว ยาว 7 เมตร ประมาณ 8-15 ลํา
การทําบั้งไฟ ช่ างต้องกําหนดขนาดว่าจะทําบั้งไฟขนาดใหญ่หรื อขนาดเล็กบั้ งไฟที่ปรากฏในชุ มชน
อีสานมีหลายชนิ ด บางครั้ งเรียกตามรู ปแบบ เช่น บั้ งไฟหาง บั้ งไฟก่ องข้าว บั้งไฟตะไล บั้ งไฟพลุ
บั้ งไฟพะเนียง และบั้ งไฟดอกไม้ เป็ นต้น บางครั้ งเรี ยกตามปริ มาณเชื้ อเพลิงที่เป็ นแรงขับเคลื่ อน
คือหมื้ อหรือดิ นประสิ ว ได้แก่ บั้ งไฟฮ้อย บั้ งไฟหมื่น บั้ งไฟแสน การทําบั้งไฟมีขั้ นตอนสําคัญสาม
ช่วง คือ การเตรี ยมดิ นประสิว การประกอบโครงสร้าง และการตกแต่งบั้งไฟ
การเตรียมดินประสิ ว
ดิ นประสิวหรื อหมื้ อหรื อขี้ เกี ย เป็ นส่ วนประกอบสําคัญ ทําหน้ าที่ เป็ นเชื้ อเพลิ ง
ขับเคลื่อนสมัยโบราณใช้มูลค้างคาว ปัจจุ บันมูลค้างคาวหายากจึงใช้มูลวัว มูลควายแทน ส่ วนผสม
ส่ วนที่สอง คือถ่านไม้เนื้ ออ่อน เช่น ไม้ฉําฉา ไม้มะขามเทศ ไม้สาบเสือ เป็ นต้น สูตรบั้ งไฟบางส่วน
จะใช้กํามะถันผสมด้วย แต่ส่ วนใหญ่จะใช้เพียงเล็กน้อย หรือไม่ ใช้เลย เพราะทําให้เกิดระเบิ ดได้ง่าย
วิธีทํ าดินประสิว
คื อนําดินประสิ วและถ่านไม้เนื้ ออ่อนมาตําให้เข้ากันจนละเอียด ส่วนประสมแต่ ละ
สู ตรช่างบั้งไฟเก็ บเป็ นความลับเพราะต้องแข่งขันกัน สูตรที่ใช้กันทั ่ วไป คือ หมื้อถ่านสามและหมื้อ
ถ่านสี่ หมื้อถ่านสามประกอบด้วยถ่านไม้สี่ ส่ วนกับดินประสิ วหนึ่ งส่วน ตามปกติหมื้อถ่านสามมี
คุณสมบัติแรงและจุดไฟลุกไหม้เร็วกว่าหมื้อถ่ านสี่ การตําดินประสิ ว ใช้ครกไม้และครกกระเดื่ องตํา
ข้าวเป็ นพื้ น เมื่อเตรี ยมดิ นประสิ วและบรรจุเสร็ จแล้ว นําองค์ประกอบบั้ งไฟส่วนตัวคือเลาบั้งไฟต่ อ
เข้ากับหางบั้ งไฟ และลูกบั้ งไฟ โดยใช้เชื อกไม้ไผ่ ที่ฟั ่ นเป็ นเกลี ยวมัดให้แน่นแล้วนําไปตกแต่ง
เรี ยกว่า เอ้บั้ งไฟ
4.3 ชนิด ขนาด และส่ วนประกอบของบั้งไฟ
ชนิดของบั้ งไฟ มีอยู่ด้วยกัน 3 แบบ ดังนี้
4.3.1 แบบมีหาง เรี ยกว่า “บั้ งไฟหาง” เป็ นแบบมาตรฐานที่นิ ยมทํากันทั ่วไป เวลาจุด
จะพุ ่งขึ้ นสูงมาก