Page 107 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

86
เหล่าเทวดาอารักษ์ต่ างนําดอกไม้ ธู ป เทียน จุดบูชาถวายตามเส้นทางบันไดสู ่ เมืองมนุ ษย์ (จิรศักดิ์
วงศ์คําจันทร์. 2536 : 32) ซึ่ งพิธีการจุดธู ปเทียนบูชาดังกล่าวพุทธศาสนิกชนได้ถื อปฏิบัติ โดยเฉพาะ
ในวันสําคัญทางศาสนา เช่ น ออกพรรษา นอกจากนี้ ในทางพุทธศาสนากล่าวว่า บุญบั้งไฟเป็ นบุญ
วิสาขบูชา เพราะนิ ยมทํากันวันวิสาขบูชา เพราะนิ ยมทํากันตรงกับวันวิ สาขบูชา ช่ วงเดื อนหกของ
ทุกปี การทําบุญบั้ งไฟยิ่งใหญ่ที่ปรากฏในวรรณกรรมอีสานเรื่ องผาแดงนางไอ่ มีพิ ธีกรรมเกี่ยวเนื่ อง
กับทางพระพุทธศาสนา เช่ นการทําบุญให้ทาน การบวช รั กษาศีล การเลี้ ยงพระชรพราหมณ์ก็ น่าจะ
เป็ นงานวันบุญวิสาขบูชา (ส. พุ ่มสุ วรรณ 2531 : 36 ) หากพิ จารณาจากการจุดบูชาตามคติทางศาสนา
ตรงกับวันวิ สาขบูชา จะพบโดยทั่วไปในแหล่งชุมชนที่ ตั้งของปู ชนียสถานสําคัญทางศาสนา เช่ น
สถู ปเจดี ย์ ซึ่ งพระพุ ทธสนิ กชนเคารพนับถื อ และชื่ อว่าเป็ นที่ ประดิ ษฐานพระบรมอัฐิ ของ
พระพุทธเจ้า หรื อถือว่าเป็ นสิ่ งศักดิ์ สิ ทธิ์ ในท้องถิ ่น
วันวิ สาขบูชาเป็ นวันสําคัญทางพระพุทธศาสนา ที่พระพุทธเจ้าทรงประสู ติ ตรัสรู ้ และ
ปริ นิ พพาน และด้วยพระพุทธองค์เป็ นผู ้มีปัญญาธิ คุ ณ บริ สุ ทธิ คุณ และกรุ ณาธิคุ ณต่อสัตว์โลก
ทั้ งหลาย ดังนั้ นเมื่ อวันวิ สาขบูชาเวี ยนมาบรรจบครบรอบแต่ละปี เหล่าพุ ทธศาสนิกชนผู ้ ซาบซึ้ ง
สํานึกในพระคุณของพระพุทธองค์ ต่ างร่ วมใจกันทําบุญตักบาตร ฟังเทศน์ นําดอกไม้ธูปเทียนไป
เวียนไปเวี ยนเทียนสักการบูชา รวมทั้ งการจุดบั้ งไฟด้วย (อาจารย์ทอง เมฆพัด หมอหลวง. 2521 :
290) ในส่วนการทําบุ ญบั้งไฟเปรี ยบเหมื อนการถวายพระเพลิงพระบรมศพของพระพุทธเจ้า ซึ่ ง
ตรงกับวันแรม 8 คํ่ า เดื อน 6 บั้ งไฟที่จุ ดเป็ นพุ ทธบูชานี้ เปรี ยบเที ยบได้กับอั คคีไฟซึ่ งมี ราคะ
โทสะ โมหะ ซึ่ งเป็ นไปกิ เลสภายในมีความร้ อนแรงยิ่งกว่าไฟในธรรมชาติ ไฟกิ เลสนั้ นเองในทาง
พุทธศาสนา กล่ าวว่ามีความร้ อนแรงยิ่งกว่าไฟในธรรมชาติ เพราะยากที่ จะหาอุบายดั บได้ยาก
(สมศักดิ์ จันทร์โพธิ์ ศรี . 2500 : 161) อีกนัยหนึ่ งการเผาไหม้ของไฟจะเป็ นบุคลาธิ ษฐานให้ทราบ
พิธีกรรม ถึงความไม่แน่นนอนคือการดับและการสิ้ นไปของสรรพสิ่ งต่าง ๆ อย่างไรก็ ตามจากข้อมูล
ดังกล่าวสรุ ปได้ว่าบั้งไฟถือว่าเป็ นเครื่ องสักการบูชาทางศาสนา
ในกาลต่อมาจุ ดมุ ่งหมายของประเพณี บุญบั้ งไฟอาจเปลี่ยนแปลงไปตามสภาพทาง
ภูมิศาสตร์ สังคมคตินิ ยมแบบแผนขนบธรรมเนียมประเพณีของแต่ ละท้องถิ่น เช่น ชาวจังหวัดน่าน
จะทําบุญบั้ งไฟขึ้ น เพื่อบูชาพระธาตุเกตุ แก้วจุฬามณี บนสรวงสวรรค์ ซึ่ งเชื่ อว่ าเป็ นที่ประดิ ษฐาน
พระบรมอัฐิของพระพุทธองค์ แต่แนวทางที่ มีการยอมรั บกันโดยทั ่วไปในภาคอี สาน การขอฝนจาก
ผีสางเทวดา ซึ่ งเป็ นผีชั้ นดีเที ยบได้กับเทพาอารั กษ์หลักเมื อง ได้แก่ ผีดอนปู่ ตา ผีมเหสักข์หลัก
เมือง และผีแถน โสมรัสมีได้ให้ทัศนะเกี่ยวกั บความคลีคลาย ในด้านประเพณี การทําบุ ญบั้ งไฟ
อย่างน่าสนใจไว้ว่า เดิ มทีเดียวคงเป็ นพิธีพราหมณ์เหมื อนพิธี พิรุ ณศาสตร์ หรื อการขอฝนของภาค
กลาง เมื่อคนเสื่อมความนิ ยมในศาสนาพราหมณ์ มานับถื อศาสนาพุทธก็ได้นําเอาพิธีจุดบั้ งไฟขอฝน