Page 106 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

85
ระยะต่อมาการเอ้บั้ งไฟได้พัฒนาไปในอี กระกับหนึ่ ง คือมี การใช้วัสดุสังเคราะห์ รวมทั้ งการใช้
ลวดลายเอ้ให้บั้ งไฟมี ความประณีตสวยงามยิ่งขึ้ น ทั้ งนี้ หากเปลี่ ยนแปลงไปตามกระแสความเจริ ญ
ทางวิทยาศาสตร์เศรษฐกิจ สั งคม การเมืองของประเทศ
ถึ งอย่างไรก็ตามความเชื่ อแถนหรื อที่เกี่ยวเนื่ องกับสิ ่ งที่มีอํานาจเร้ นลับเหนือธรรมชาติ
เกินกว่ ามนุษย์จะควบคุ มได้ ย ังฝั งแนบแน่ นอยู่ในภาวะจิ ตใจของชาวบ้าน เป็ นแรงบันดาลใจให้
ชาวบ้านร่ วมมือกันเอ้บั้งไฟ หากเป็ นเพราะการประสบปัญหาหรื อความล้มเหลวในการดําเนิ นชีวิต
จึงแสวงหาที่ พึ่ งพิงทางจิ ตใจ เพื่อให้จิตใจมีความมั่ นคง ดังนั้นในการเอ้บั้ งไฟขึ้ นมาเพื่อใช้เป็ นเครื่ อง
ประกอบพิธีกรรมและนําไปถวายผีแถน ให้บังเกิดความพึงพอใจ ชาวอีสานจึงเลือกสรรวัสดุแต่ สิ ่ งที่
ดีมี มงคลมาสร้างองค์ประกอบเอ้บั้ งไฟ บั้ งไฟจึ งเป็ นหลักฐานสําคัญที่ช่ างสกุลพื้ นบ้าน ได้สร้าง
ขึ้ นมาอย่างจงใจให้เป็ นรู ปธรรม สิ่งเหล่านี้ เองจะเป็ นตัวบ่องชี้ ให้เห็นคติความเชื่ อที่เกี่ ยวเนื่องในการ
เอ้บั้ งไฟ โดยศึกษาจากวัสดุต่างๆ ที่ นํามาสร้างเป็ นองค์ประกออบเอ้บั้ งไฟซึ่ งได้แก่ เศียรนาค ลายลูก
บั้ งไฟ ลายปอก ลายเลาท้าย ยาบเลา ยาบท้ อง แส้พระอินทร์ และองค์ประกอบอื่น ๆ เช่ น มาลัย
ดอกไม้
3.4. คติความเชื่ อเกี่ยวเนื่องกับบั้งไฟ
มีผู ้สันนิ ษฐานเกี่ยวกับประเพณีการทําบุญบั้ งไฟไว้ว่าน่ าจะสื บเนื่ องมาจากสอง
แนวทาง คือทางศาสนาพราหมณ์และศาสนาพุทธ ในทางศาสนาพราหมณ์ นั้ นปรากฏว่ ามีพิ ธีกรรม
เกี่ยวกับการบูชาไฟ ทั้ งนี้ เพราะเมื่ อประมาณ 1,000 ปี ก่อนพุทธกาล ปรากฏว่ าคนพื้นเมืองดั้งเดิ มของ
คนอินเดี ยจะนับถือและบูชาวิญญาณประจําโลกธาตุทั้ง 4 คื อ ดิน นํ้ า ลม ไฟ เพราะเชื่ อว่ามี วิญญาณ
ศักดิ์ สิ ทธิ์ แฝงอยู่ในธรรมชาติ พิ ธีกรรมที่เด่นคือการบู ชาไฟ ขณะเดียวกันชาวอารย ัน ซึ่ งนับถือบูชา
พระอาทิ ตย์อพยพเข้ามาตั้ งแต่ถิ ่นฐานในอินเดีย ได้นําพิธีมาบูชาไฟของคนพื ้นเมืองผสมผสานเข้า
กับพิธีบูชาพระอาทิตย์ (จรัส พย ัคฆราชศักดิ์ . 2524 ข : 77) ซึ่ งกระทําโดยหย่อนเครื่ องเซ่นสรวงบูชา
ลงไปในกองไฟ เชื่อว่ าจะเผาไหม้ส่ งกลิ่นและควันล่องลอยไปถึงเทพเจ้า หลังจากนั้ นเมื่ อศาสนา
พราหมณ์ กําเนิ ดขึ้ นในอินเดี ย จึงนําเอาพิธีการบูชาไฟ มาใช้เป็ นพิธีกรรมบูชาเทพเจ้า โดยสมมติ ให้
เทพเจ้าอัคนี เป็ นเทพเจ้าแห่งไฟ (สมพงษ์ เกรี ยงไกรเพชร. 2505 : 381-382) อย่างไรก็ตามในส่ วน
ของสังคมไทยมีพื ้นฐานพิธีกรรมความเชื่อดั้ งเดิ มคือการนับถือผีสางเทวดา เมื่อไทยยอมรับนับถือ
ศาสนาพราหมณ์ ก็ ได้นําพิ ธีกรรมการบู ชาไฟมาปรับปรุ งเข้าสภาพแวดล้อมทางสั งคมและ
วัฒนธรรม กลายเป็ นแบบแผนทางประเพณีต่ อกันมา การจุดบั้ งไฟพระยาแถนอาจสื บทอดมาตาม
แนวทางดังกล่าวนี้
ในทางพระพุทธศาสนาได้กล่าวเป็ นตํานานเกี่ยวเนื่องกับพิธีบูชาไฟว่า พระพุทธองค์ได้
เสด็จไปจําพรรษาและเทศนาโปรดบิ ดามารดาบนสรวงสวรรค์ แล้วเสด็ จกลับในวัน 15 คํ่ า เดือน 11