Page 105 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

84
ให้ตกต้องตามฤดู กาล อันเป็ นความต้องการร่ วมกันของผู ้ คนในสั งคมหมู่บ้าน เพื่ อบรรเทาความ
เดือดร้อนที่จะเกิดขึ้ นในการดําเนินชีวิต
ความเชื่อในเรื่ องแถนเป็ นสิ่งที่เกิดขึ้ นอยู่ทั ่วไปในกลุ่มชนชาติไทยลาวสืบเนื่ องมาจาก
ความเชื่อมั่ นและความศรัทธาต่อพลังอํานาจเร้นลับเหนื อธรรมชาติของพระยาแถน ปรากฏให้เห็ น
เป็ นลักษณะความแปรปรวนของธรรมชาติ เช่น เกิ ดภาวะฝนแล้ง ย ังผลให้มีความคิ ดคํานึงผูกพัน
ทางจิตใจการปฏิบัติ ถูกต้องดีงามตามฮี ตคลองอาจสนองให้ชาวบ้านมีความสมหวังในสิ่ งที่ ต้องการ
ได้ ดั งปรากฏในการเอ้บั้ งไฟในงานประเพณี บุ ญบั้ งไฟของชาวสุ วรรณภูมิ ในอดี ตจะไม่มีการ
ประกวดความสวยงามของบั้ งไฟและไม่ มีการตั้งเงิ นรางวัลให้บั้ งไฟที่เอ้สวยงาม แต่ ช่ างและ
ชาวบ้านต่างช่ วยกันเอ้บั้ งไฟด้วยใจรักอย่างมีความสุ ข โดยไม่ หวังผลตอบแทนเป็ นค่าจ้างแต่อย่ าง
ใด (พงษ์ไทย เพชรดี. 2534) ในช่วงนั้ นจะสร้ างบั้ งไฟขึ้นมาเป็ นจํานวนสองบั้ งบั้ งหนึ่ งจะเอ้ที่ส่ วน
หัวบั้ งไฟด้วยรู ปอวัยวะเทพชาย ในอีกส่ วนหนึ่ งจะเอ้ด้วยรู ปอวัยวะเพศหญิงทั้ งนี้ เพื่ อเป็ นเครื่ อง
ถวาย (ถวาย) ต่อปู่ แถนและย่าแถน ให้บันดาลฟ้ าฝนตกต้องตามฤดูกาล (เสถียร สายเชื้ อ. 2535)
อาจกล่าวได้ว่าประเพณี บุญบั้ งไฟเป็ นประเพณีที่ สื บเนื่องมาจากคติ ความเชื่ อเรื่องการ
นับถือแถนเป็ นเรื่ องหลัก ในส่ วนการเอ้บั้ งไฟในปั จจุบันถึ งแม้จะไม่ นิ ยมเอารู ปอวัยวะเพศมาเอ้
บริเวณ หัวบั้ งไฟ ทั้งนี้ เป็ นเพราะการเปลี่ยนแปลงตามสภาพสังคม เศรษฐกิจ การเมือง แต่ก็ แสดง
ให้เห็ นว่าความเชื่อเรื่ องแถนย ังอยู่อย่างเด่นชั ด ดังที่ ชาวอี สานได้จัดงานประเพณี บุญบั้งไฟ และเอ้
บั้ งไฟเพื่อแห่ ขึ้ นเป็ นประจําทุกปี ตามคติความเชื่ อของชาวอีสานว่าทําบุญบั้ งไฟขึ้ นเพื่อบูชาขอฟ้ าขอ
ฝนต่อพระยาแถน ให้อํานวยฝนตกตามฤดู กาลซึ่ งถื อว่าเป็ นประเพณี ที่ อํานวยความผาสุ กมาสู่ สังคม
ชาวบ้าน
3.3. คติความเชื่ อของการเอ้บั้ งไฟ
การเอ้บั้ งไฟของชาวอีสาน สืบเนื่ องมาจากคติความเชื่ อเรื่ องการนั บถือผีแถน ซึ่ ง
เป็ นความเชื่อดั้งเดิมของกลุ่มชนชาติไทยลาวที่อาศัยอยู่บริ เวณลุ่มแม่นํ้ าโขง โดยเชื่อว่าผีแถนเป็ นผีที่
มีบทบาทต่ อการดําเนิ นชี วิ ตของมนุ ษย์ สามารถให้ผลร้ายและผลดี โดยตรงและโดยทางอ้อม
โดยเฉพาะชาวอีสานเชื่ อว่าผี แถนเป็ นผู ้ บันดาลให้ฝนตกหรื อควบคุมนํ้ าฝนในแต่ละปี หากปี ใดเกิด
ภาวะฝนแล้งก็เชื่ อว่า เป็ นเพราะอํานาจของผีแถนบัลดาลให้เป็ นไป ดังนั้ นชาวอีสานจึงพร้อมใจกัน
จัดทําพิธีกรรมเพื่อบวงสรวงบูชาแสดงความอ่อนน้ อมพร้อมกับขอวิงวอน ให้แถนบันดาลให้ฝนตก
ซึ่ งกระทํากัน 2 พิธีคื อ การจุดบั้งไฟ และการแห่ บั้งไฟ (พงษ์ไทย เพชรดี. 2535) ในพิธีกรรมการแห่
เป็ นพิธีกรรมหนึ่ งที่คนทั่ วไปให้ความสําคัญเพราะมีประชาชนเข้าร่ วมเป็ นประจําทุกเพศทุกวัยซึ่ งใน
ขบวนแห่บั้งไฟเป็ นเครื่ องประกอบพิธีกรรม โดยสกุ ลช่างพื้ นบ้านได้เอ้บั้งไฟขึ้นมาเพื่อถวายต่อผี
แถนเป็ นสําคัญเดิ มทีเดี ยวชาวบ้านหากเอ้บั้ งไฟด้วยวัสดุที่ มีอยู่ในท้องถิ่น ตามสภาพพื้ นบ้าน ใน