Page 104 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

83
อํานวยประโยชน์ ในการดํารงชี วิตร่วมกันของสังคมเมื่อพิ จารณาความเชื่ อในการเอ้บั้ งไฟทําให้
ทราบว่ามีความสัมพันธ์ต่ อวิถีชีวิตอยู่ 5 ประการ คือ
3.2 ความเชื่อเรื่ องแถน
จิ ตร ภูมิ ศักดิ์ (2527 : 120) ได้เสนอแนวคิดไว้ว่ า ชนเผ่าไทยยุ คแรกมีศาสนา
ดั้ งเดิ ม คือ การนับถือผีสางเทวดาเป็ นบรรพบุรุษของตน และเชื่ อว่าตนสื บเชื้ อสายมาจากแถน กลุ่ ม
ชนชาติไทยลาวสื บเชื้ อสาย และวัฒนธรรมมาจากนครจําปาศักดิ์ มีความเชื่อดั้ งเดิ ม เรื่ องการนับถือ
แถนเหมือนกันกับชาวไทยทั้งประเทศ และชาวอีสานโดยทั ่ วไป ซึ่ งมีความเชื่ อว่าธรรมชาติทั้งหลาย
ทั้ งแผ่นดิ น ผืนนํ้ า พืชสัตว์ และมนุษย์อุ บัติ ขึ้ นในโลกด้วยอํานาจของผีแถน ดังนั้ นผีแถนจึ งเป็ นผู ้
คุ ้ มครองชีวิต และทําลายชีวิตด้วย ( จารุวรรณ ธรรมวัตร. 2526ก : 38)
ความเชื่อเกี่ ยวกับบทบาทของผีแถนที่ สําคัญ มีอยู ่สองประการคือ มีบทบาทต่ อความ
เป็ นอยู่ของมนุ ษย์ เช่น การเจ็บป่ วย หรื อได้ รับเคราะห์ กรรมก็ถื อว่ าเกิดจากอํานาจของแถนดล
บันดาลไห้เป็ นไป ชาวบ้านก็จะทําพีกรรมเชิญแถนลงมารักษาให้หายจากการเจ็บป่ วย การสะเดาะ
เคราะห์ก็เป็ นพิธีกรรมหนึ่ งที่ กล่าวถึงผีแถนแสดงให้เห็ นว่าแถนมีอิ ทธิพลต่ อวิถีการดําเนิ นชีวิตของ
ชาวบ้าน ดังคําสะเดาะเคราะห์ที่ ว่า “อัญเชิ ญแถนเฒ่าผู ้ ใหญ่ ลงมาแก้เคราะห์ฮ่างหม่ายผัวเมี ยแก้เสี ย
มื้ อนี้ วันนี้ ตั้ งแฮกแต่มื้อนี้ มื้ อหน้าให้ สองผัวเมีย เฮื อนนี้ ให้มั่นยืน โดยด่านพระฤๅษี นารอด อัญเชิญ
แถนเฒ่าอยู่ฟ้ า ลงแก้เคราะห์ เดือนเคราะห์วันยาม สองผัวเมียให้หายเสียมื้อนี้ วันนี้ อัญเชิญแถนหลวง
ผู ้ อยู่ครองฟ้ าและครองบนจนลงมาสื บสาย ต่ อเส้นใหม่อันเป็ นกงชาตา เจ้าเฮื อนอันนี้ ให้ มั ่นยืน”
บทบาทอี กประการหนึ่ งของผีแถน คือ เป็ นผู้บัลดาลฝนให้ตกต้องตามฤดูกาล หากปี
ใดเกิดภาวะฝนแล้ง ชาวบ้านไม่สามารถลงมื อทําไร่ ทํานาตามกําหนดเวลาที่ควรจะทําได้ ก็ย ังผลให้
เกิดความเดือดร้ อนอยู่ทั ่วไป ทั้งนี้ ชาวบ้านโดยทั่ วไปเชื่ อว่าเกิดจากสังคมชาวบ้านปฏิบัติ ไม่ถู กต้อง
ตามฮิตคลอง ที่บรรพบุรุษชาวอี สานได้เคยประพฤติปฏิบัติ สื บมา เรี ยกเป็ นภาพื้นบ้านว่า ผิดฮี ตผิด
คลอง โดยเฉพาะการที่ ชาวบ้านจะไม่จัดงานบุญบั้งไฟถือเป็ นผิดฮี ตคลองขั้นรุ นแรงย ังผลให้พระยา
แถนบันดาลโทสะ และไม่บันดาลฝนให้ตกมาย ังเมื องมนุ ษย์ (สมนึ ก สุ ทธิ ศรี . 2535) ดังนั้ น
ชาวบ้านจึงพร้อมใจกันประชุ มและกําหนดวันเวลาจัดงานประเพณีบุญบั้ งไฟขึ้ น หลังจากนั้ นก็แบ่ง
ภาระหน้าที่กันตามกําลังความสามารถ โดยเฉพาะการสร้างบั้งไฟถือและการเอ้บั้ งไฟถือเป็ นเรื่ อง
สําคัญเพราะเป็ นเครื่ องสักการะที่ เกี่ยวเนื่ องต่อพระยาแถนโดยตรง จําเป็ นต้ องได้รั บความร่ วมมื อ
จากผู้คนทุกฝ่ ายที่เกี่ ยวข้อง นอกจากนี้ กิ จกรรมทุกอย่างที่ จัดให้มีขึ้ นในงานประเพณี บุญบั้ งไฟ ทุก
คนในสังคมหมู่บ้านต่างช่ วยกันทําอย่างเต็ มกําลังความสามารถ โดยมี เป้ าหมายร่ วมกันคือ ให้พระ
ยาแถนเกิดความพึ งพอใจในการทําบุญหรื อการทําความดีของชาวบ้ าน แล้วจะได้รับการบันดาลฝน