Page 103 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

82
ผาแดง-นางไอ่ แต่ ไม่อาจกําหนดวันเดื อนปี ได้ตามทางประวัติศาสตร์ พอประมาณได้ว่าเก่าแก่ก่ อน
สมัยที่ไทย จะอพยพลงมาตั้งรกรากในประเทศสยาม ต่ อมาในสมัยสุ โขทัยได้ พบหลักฐานในศิลา
จารึ กพ่อขุ นรามคําแหงว่า “คนย ัดกันดูท่ านเผาเทียน ท่ านเล่นไฟเมื องสุโขทั ยมี ดังจะแตก” จาก
ข้อความดังกล่าว น่าจะสันนิ ษฐานได้ว่าสมัยสุ โขทัยมี การเล่ นแสงเล่นไฟแต่จะเป็ นบั้ งไฟหรื อไฟ
ตะไลหรื อไฟอื่นใดก็ไม่ มีใครยืนย ันได้ (กรมวิชาการ. 2522 : 201) ประเพณี บุญบั้ งไฟเป็ นพิธีกรรม
ความอุดมสมบูรณ์ เป็ นที่ ผ่อนคลายความตึงเครี ยดที่เกิดจากกฎระเบียบของสังคม สะท้อนให้เห็ นถึง
การแบ่งแยกหน้าที่ของเพศชาย-หญิงอย่ างชัดเจน โดยอ้างอิงถึ งโลกทัศน์ และความเชื่อที่ประกอบ
พุทธลัทธิ พราหมณ์ และความเชื่อเรื่ องผี (Animism) และประเพณีบุ ญบั้ งไฟย ังแสดงให้เห็ นถึง
โครงสร้าง และการจัดระเบี ยบทางสังคมของชาวอี สาน เป็ นปรากฏการณ์ที่ ส่ งผลกระทบต่อสังคม
อีสานในวงกว้าง มีความเป็ นมาทางประวัติ ศาสตร์ตั้ งอยู่บนพื้ นฐานแห่ งความเชื่ อศาสนาพุทธและ
พราหมณ์ ประกอบกับภาวะดิ นฟ้ าอากาศในภาคอี สานไม่แน่ นอน มีผลต่ อเกษตรกรต้ องพึ่ ง
ธรรมชาติเป็ นสําคัญ ทําให้ชาวอีสาน มี ความเชื่อเกี่ ยวกับประเพณี การขอฝน และเชื่อว่ าพญาแถนคือ
เทวดาชั้ นสู ง ที่สามารถบันดาลสิ่ งต่ าง ๆ ได้ ชาวบ้านมี ความเชื่ อเกี่ ยวกับพญาแถน ซึ่ งสามารถ
บันดาลฝนให้ตกได้ เนื่ องจากแผ่นดินอีสานมักจะประสบกับภาวะแห้งแล้ว ข้าวกล้าไม่ค่ อยอุดม
สมบูรณ์จึงพาทําบั้งไฟขึ้ น เพื่อขอฝนกับพญาแถน
3. คติความเชื่อและความเลื่อมใส มีดังนี้ (อําคา แสงงาม. 2537 : 255)
3.1 คติความเชื่อต่ อพลังอํานาจเร้ นลับเหนื อธรรมชาติ
ความเชื่ อ หมายถึง การยอมรับอั นเกิดอยู่ ในจิตสํานึ กของมนุษย์ต่ อพลังเร้ นลับ
เหนือธรรมชาติที่ เป็ นผลดีหรื อผลร้ายต่อบุคคลหรื อสังคมนั้ น ๆ แม้ว่าพลังเหนื ออํานาจธรรมชาติ
เหล่านั้ นจะไม่สามารถพิสู จน์ ได้ว่าเป็ นความจริ งแต่มนุ ษย์ในแต่ละสังคมต่างก็ให้ความเกรงกลัว
ดังนั้ นความเชื่อจึงมีความสั มพันธ์กับพฤติกรรมของมนุ ษย์อย่างใกล้ชิดอาจกล่าวได้ว่า ความเชื่อเป็ น
ตัวกําหนดพฤติกรรมการแสดงออกและพัฒนาการของคนในสังคมต่างๆ ซึ่ งการที่สังคมใดมีความ
เชื่อในเรื่ องใดย่อมแสดงออกทางด้านขนบธรรมเนี ยมประเพณี พิธีกรรม ให้สอดคล้องกับความเชื่อ
นั้ น ๆ
เมื่อพิ จารณาถึงการเอ้ บังไฟ ซึ่ งเป็ นงานศิ ลปกรรมพื้นบ้านที่ช่ างสกุ ลพื้นบ้าน
ได้รั บสื บทอดมาจากบรรพชนชาวอี สานโบราณ และมีการประยุ กต์ดัดแปลงสร้ างสรรค์ขึ้ นตาม
กระแสความต้องการร่ วมกันของสังคมส่วนร่ วมกันของสังคมส่ วนรวม โดยสร้างสรรค์ให้ปรากฏ
ในรู ปของวัตถุเป็ นสัญลักษณ์ หรื อเครื่ องมื อให้มีความสัมพันธ์กับแนวคิด ความเชื่ อของชาวอีสาน
โดยการประยุกต์ให้สอดคล้องกับสังคมวัฒนธรรมในท้องถิ ่ น ประการสําคัญการเอ้บั้งไฟเป็ นสิ ่ ง