Page 102 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

81
ความแห้งแล้ง มนุ ษย์เจ็ บป่ วยล้มตาย ส่ วนพญาแถนจึงทู ลว่าขอเป็ นส่วยและจะแต่ งนํ้ าฝนไปให้ทุ กปี
พญาคันคากมี ความคิดเห็นสอดคล้องกันและกําชั บให้แต่ งนํ้ าฝนให้ทุกปี อย่าได้ว่างเว้น
การเอาบุญบั้ งไฟในเดื อนหกนั้ น เกิ ดจากความเชื่ อที่ว่า พระยาคันคากได้ทําสัญญา
สงบศึ กกับพระยาแถน หลังจากที่ ต่อสู ้กันแล้ว พระยาแถนเกิ ดพ่ ายแพ้และยอมเป็ นเมืองส่ วย
(เมืองขึ้ น) จะมอบบรรณาการด้วยการแต่ งฝนฟ้ าให้ทุกปี ซึ่ งพอเมื่อถึ งเดือนหก คนในเมื องมนุษย์ก็
จะจุดบั้ งไฟขึ้นไปเตื อนพระยาแถน เพื่อให้รู้ ว่าถึงฤดูทํานาแล้ว และให้พระยาแถนแต่งฝนให้ ส่ วน
รายละเอียดมีปรากฏแล้วในนิ ทานเรื่ องลําพระยาคันคาก นอกจากนี้ บางท้องถิ่นถือว่าการจุ ดบั้ งไฟ
เพื่อเหตุผลดังกล่าวแล้ว ย ังถือว่าเป็ นการเสี่ ยงทายว่าฟ้ าฝนปี นี้ จะเป็ นอย่างไร โดยการสังเกตจากบั้ง
ไฟที่จุด หากว่าบั้งไฟขึ้ นดีไม่มีเหตุขัดข้องก็ถือว่าฟ้ าฝนในปี นี้ ดี แต่ ทว่าบั้ งไฟไม่ขึ้ นหรือมีอุ ปสรรค
ถือว่าฟ้ าฝนในปี นั้ นไม่ค่อยจะดี และมักจะมีการหามเอาช่างที่ทําบั้งไฟที่ ไม่ขึ้นโยนลงบ่อโคลน เป็ น
การลงโทษ และเป็ นที่สนุ กสนาน เกี่ยวกับประเพณี ความเชื่ อในเรื่ องนี้ ชาวอีสานได้ปฏิบัติ เป็ น
ประเพณี มาจนถึงปั จจุบันนี้
ประเพณี บุญบั้ งไฟ แต่ เดิมมีวัตถุ ประสงค์เพื่ อมุ่งแสดงออกถึงความสามัคคีของหมู่
คณะ และมีความเชื่อว่ าเมื่อจัดงานนี้ แล้ว เทพยดาและสิ่ งศักดิ์ ทั้ งหลาย จะดลบันดาลให้มีฝนตกต้อง
ตามฤดูกาล ทําให้พื ชพันธุ ์ธัญญาหารอุดมสมบูรณ์ ในงานบุญบั้ งไฟ มีการรวมพลังความสามัคคีของ
ชาวคุ ้ ม มี การเสียสละทรั พย์สิ นเงินทอง แรงกายแรงใจ จนมีการหยุดงาน งดทํามาหากินมาร่ วมกัน
จัดทําบั้งไฟ เตรี ยมขบวนแห่ รี วิว ซ้ อมฟ้ อนรํา ซ้ อมกลองยาว ฯลฯ ในงานประเพณีบุญบั้ งไฟนี้
ประชาชนชาวคุ ้ มมีส่ วนร่วม และมีโอกาสแสดงฝี มีกันทุ กคน เพราะมีกิจกรรมหลายอย่างที่ให้ทุกคน
ได้เลือกทํา นอกจากนั้ นย ังได้มีโอกาสร่วมวงดื่มสุ รา ตั้งคณะเซิ ้ง โดยไม่ถือสาหาความและไม่ มีการ
แบ่งชั้ น แบ่ งอายุ ที่สํ าคัญชาวคุ ้มได้นําเอาประเพณี ตามฮีตสิ บสอบคองสิบสี่ มารวมกระทําในวัน
งานบุญบั้ งไฟครั้ งนี้ ด้วย เช่ น การเลี้ ยงพระ บวชนาค กองฮด ฯลฯ จึ งเป็ นการรวมญาติในงานนี้ ด้วย
ประชาชนที่ไปทํางานหรื อทํามาหากิ นในที่ต่ างถิ่น ก็กลับมารวมญาติ กัน ประเพณี บุญบั้ งไฟ จึ งเป็ น
ที่เชื่อมโยงของครอบครัว และเชื่ อมโยงสังคม
ประเพณี บุญบั้งไฟเป็ นประเพณี ของชาวอีสานสืบต่อกันมานาน กําหนดไม่ ได้ว่ามี มา
แต่ครั้ งใด เพราะไม่มีหลักฐานที่เชื่อถื อได้แน่ นอน แต่ความสําคัญของประเพณีบุ ญบั้งไฟกับวีถีชี วิต
ของคนอีสาน ในฐานะพิธี กรรมแห่งความอุดมสมบูรณ์ (Fertility Rite) และพืชพันธุ ์ธัญญาหารถือว่า
ความสมบูรณ์ เกิ ดความสัมพันธ์ระหว่างฟ้ ากับดิน ฟ้ าเป็ นสั ญลักษณ์ ของเพศชาย ดินเป็ นสัญลักษณ์
ของเพศหญิง และก่อให้ เกิดความสามัคคี เป็ นเรื่ องจิ ตวิ ทยาทางสังคม ช่วยให้ สังคมเกิดบูรณาการ
และที่สําคัญในเชิงคติชนวิทยา ประเพณี บุญบั้ งไฟเป็ นการรวบรวมตํานานพื้นบ้าน(สุ ริยา สมุทคุปติ์ .
2523 : 5-10) และเชื่อกันว่าเป็ นการขอฝนกับพญาแถน ในเรื่ องพญาคันคากที่ปรากฏชัดเจนในเรื่ อง