Page 29 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๑๕
เพลงดนตรี เมื่อเพลงดนตรี ลงจังหวะก็ต้องย่อเข่าลง เรี ยกว่า “ยุบ” เมื่อสิ้ นจังหวะดนตรี ก็เหยี ยดเข่า
ตรงเรี ยกว่ า “ยืด” โดยให้ ขาแต่ ละข้างสลับกั นรับนํ้ าหนัก โอกาสที่ จะให้ขาทั้ งสองข้างช่ วยกันรับ
นํ้ าหนักตัวเท่า ๆ กันนั้ นมีอยู ่น้อยที่สุ ด แม้แต่อยู่ในท่าพักก็มักจะให้ขาข้างใดข้างหนึ่ งรับนํ้ าหนัก
เอกลักษณ์ของการฟ้ อนดังกล่าวนี้ มีอยู่ เหมือนกันทุ กภูมิภาคของประเทศไทย จะแตกต่างกันบ้างก็อยู่ที่
การใช้มือใช้แขน ภาคเหนื อกับภาคกลางนั้ นคล้ายคลึ งกันมาก กล่าวคื อไม่ยกมือและแขนตํ่ าเกินไป
หรื อสูงเกิ นไป แต่มักจะอยู่ในระดับศี รษะเป็ นอย่างสู งสุดและไม่เกินไปกว่ านั้ น ส่วนทางภาคใต้ยกมือ
ให้ สู งเกินศีรษะได้ ขาที่ย่อลงไปก็ย่อตํ่ากว่าภาคเหนือหรื อภาคกลางมาก และต้องฝึ กหัดให้มีกําลังขาที่
แกร่ งจริ ง ๆ จึ งจะทําได้ ในภาคอี สานดู จะรําสบายกว่ าภาคอื่น ๆ ที่ แม้จะอยู ่ในสามัญลักษณะ
เช่ นเดียวกัน การกระทบจังหวะด้วยการย่อขาลง หรื อ “ยุบ” นั้ น มี น้อยกว่าภาคอื่ น ๆ และมีนาน ๆ
ครั้ ง ไม่ลงทุ กจังหวะ (นาฏศิลป์ ไทย : ธนาคารกรุ งเทพ จัดพิมพ์เมื่ อ ๒๕๒๖)
กล่ าวโดยสรุปก็ คือ ท่ าทางของช่างขับฟ้ อนและหมอแคนยุคโลหะ (เรี ยกกันภายหลังว่ า
“ลําแคน”) ที่มีรู ปลวดลายอยู่บนกลองมโหระทึก มิได้แตกต่างไปจากการละเล่นลํา (ฟ้ อน) ผีฟ้ าหรื อ
ลํา (ฟ้ อน)รักษาโรคที่ เกี่ยวกับ “ปวงผี” อื่น ๆ รวมทั้งมิได้แตกต่างไปจากประเพณี รําแม่ ศรี (เข้าทรงแม่
ศรี ) ซึ่ งมีโกร่งเป็ นเครื่ องมือตีให้จังหวะ บรรดาการละเล่นดังกล่าวมานั้ นล้วนมีลีลา “สามัญลักษณะ”
เดี ยวกัน อีกทั้ งเป็ นการละเล่ นในพิธีกรรมตามระบบความเชื่ออย่างใดอย่างหนึ่ งร่ วมกัน เพื่อกระทํา
บําเรอบวงสรวงสิ ่ งศักดิ์ สิ ทธิ์ ที่ มีอํานาจเหนื อธรรมชาติ และมักมีเครื่ องดนตรี ดีดสี ตี เป่ าและขับลําคํา
ร้ องประกอบ
ความหมายของละคร รํ า และระบํา (พจนีย์ กงตาล. ชุดการเรี ยนวิชา นาฏ ๑๐๑ : ๒๔-๒๕)
ละคร คื อ การแสดงที่ ผูกเป็ นเรื่ องมี เนื้ อความ เหตุการณ์ เกี่ ยวโยงเป็ นตอน ๆ ตามลําดับ
ประกอบด้วยดนตรี และบทร้องตามโอกาสและลักษณะของการแสดงแต่ละแบบ การแสดงเพื่อให้เกิด
ความบันเทิ งหรื อสําเริ งอารมณ์ที่เป็ นเรื่ องราวซึ่ งสามารถนําไปเล่าต่อให้คนที่ไม่ ได้เห็นการแสดงนั้ น
ทราบเรื่ องราวนั้ นด้วย
รํา คือ ศิลปะของการแสดงที่ไม่ เป็ นเรื่องราว เป็ นศิลปะที่ แสดงเป็ นชุด ๆ แบ่งเป็ นรําเดี่ยว รําคู่
รําประกอบเพลง รําอาวุธ รํ าทําบท หรื อรําใช้บท บางครั้ งใช้หนักไปในทางเต้นก็มี เช่ น รําโคม คําว่ า
รําในความหมายต่อมา หมายถึง รํ าละคร
ระบํา คือ ศิ ลปะของการร่ ายรําที่แสดงพร้อมกันเป็ นหมู่เป็ นชุด ไม่ดําเนิ นเรื่ องราว ท่าทางที่
กรี ดกรายร่ ายรํา บางอย่างอาจจะไม่มี ความหมายอะไร นอกจากความสวยงาม แต่บางครั้ งก็ มี
ความหมายตามคําและบทร้อง คําว่าระบํา ย่อมรวมเอาฟ้ อน และเซิ ้งเข้าไว้ด้วย เพราะวิธี แสดงดําเนิ น
ไปในรู ปเดียวกัน หากแต่แยกให้เห็ นถึงความแตกต่างของท้องถิ่น วิธีการร่ ายรํา ตลอดจนการแต่ งกาย
ตามเชื้ อชาติประกอบด้วยเพลงที่ มีทํานองและบทร้องตามภาษาถิ่น เช่ น ฟ้ อนเล็บ ฟ้ อนเทียน เซิ ้งสวิง
เซิ ้งกะหย ัง เป็ นต้น