Page 28 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๑๔
ฟ้ อน – เต้ น ในพิธีกรรมดึกดําบรรพ์ (สุ จิตต์ วงษ์เทศ. ๒๕๓๒ : ๗๗)
ร่ องรอยดึกดําบรรพ์ของการฟ้ อนเต้น มีเค้ามูลบางประการอยู่ในบรรดาภาพเขียนสี บนผนังถํ้ า
เช่ น ในถํ้ ารู ปที่ เขาเขียว ตําบลลุ่มสุ่ ม อําเภอไทรโยค จังหวัดกาญจนบุ รี ซึ่ งเป็ นภาพเขียนสีที่แสดงรู ป
คนจับมือกันเป็ นแถวจํานวน ๔๙ คน มีเครื่ องแสดงเพศทั้ งหญิงและชาย (สมัยก่อนประวัติศาสตร์ ใน
ประเทศไทย ชิ น อยู่ดี : กรมศิลปากร จัดพิมพ์เมื่อ ๒๕๑๐) ลักษณะดังกล่าวนี้ ย่อมแสดงเหตุการณ์
อย่างใดอย่างหนึ่ งซึ่ งไม่ ใช่ปกติแต่ควรจะเป็ นเรื่ องของการละเล่น (เต้นฟ้ อน) ในพิธี กรรมอันศักดิ์ สิ ทธิ์
นอกจากนั้ นย ังมี ภาพเขียนแสดงรู ปคนยุคดึกดําบรรพ์ในที่อื่ น ๆ อีก เช่ น ที่เขาจันทน์งาม
อําเภอสีคิ ้ว จังหวัดนครราชสี มา/ที่ ถํ้ าคน วัดพระบาทบัวบก และที่บ้านติ้ว ตําบลเมื องพาน อําเภอ
บ้านผือ จังหวัดอุดรธานี ซึ่ งล้วนเป็ นภาพกลุ่มคนน่ องโตเดินเป็ นแถว ๆ ส่ วนภาพเขียนสี ที่ภูปลาร้ า
จังหวัดอุทัยธานี มีภาพคนแสดงท่าทางคล้ายกําลังเต้นฟ้ อนอยู่ด้วย
ภาพเขี ยนบนสี ผนังถํ้าเหล่ านี้ มีความหมายอย่างยิ ่งต่อวิถี ชี วิตของผู ้คนในระบบความเชื่อยุค
ดึ กดําบรรพ์ เพราะถํ้ าหรื อเพิงผาที่มีภาพเขี ยนอยู ่ด้วยย่อมเป็ นสถานที่ศักดิ์ สิ ทธิ์ ซึ่ งอาจเทียบได้กับ
ศาสนสถานของผู้คนและบ้านเมืองในสมัยหลัง ๆ ที่ใช้ประกอบพิธีกรรมหรื อศาสนกิจ
กิ ริยาของผู ้ คนที่อยู ่ บนภาพเขี ยนเหล่านี้ ส่ วนมากเป็ นเรื่ องของการทํามาหากิน การล่าสัตว์
หรื อกิจกรรมที่ เกี่ยวกับวิ ถีชี วิตด้านอื่ น ๆ แต่บางส่ วนของภาพมี ผู ้คนบางกลุ่มแสดงท่ าทางพิเศษที่
แตกต่างไปจากกลุ่มอื่น ๆ ซึ่ งอาจพิจารณาเปรี ยบเทียบกับลักษณะการละเล่นในประเพณี ของบรรดา
กลุ่มชนเผ่าพันธุ ์ต่าง ๆ ที่ย ังมีสื บเนื่ องต่อมา (ชาวเขาในประเทศไทย บุญช่วย ศรี สวัสดิ์ : ๒๕๐๖) เช่น
ข่ า (ผี) ตองเหลื อง เป็ นพวกสัญจรร่ อนเร่ ไม่อยู่เป็ นที่ จึงมักตีเกราะเคาะไม้ เป่ าใบไม้เป็ นเสียง
สัตว์ป่ าร้ อง เมื่อขับลําเต้นฟ้ อนก็ปรบมือเป็ นจังหวะ
ละว้าหรือลัวะ เป็ นชนเผ่าดั้งเดิมที่สําคัญกลุ ่มหนึ่ ง จะตีเกราะไม้ไผ่เรี ยกว่า “โกน” แล้วเป่ าเขา
ควาย ดี ดจ้องหน่ อง ตีฆ้องและกล้องมโหระทึ ก ใช้กระบอกไม้ไผ่กระทุ ้งดิน บางทีก็ ใช้เต้นฟ้ อน
กระทบไม้แล้วขับลําเพลงสั้ น ๆ
ยืดยุ บ ยุคโลหะ
หลักฐานทางโบราณคดี ที่สํ าคัญอีกยุคหนึ่ งเป็ นลวดลายอยู่บนกลองมโหระทึ กยุคโลหะจาก
ดองซอนในเวียดนามภาคเหนื อ เป็ นรู ปคนกํ าลังเป่ าแคนและมี ช่างฟ้ อนอย่างน้อย ๒ คนกําลังทํามื อ
อ่อนฟ้ อนกางแขนครึ่ งข้อทั้ งสองข้าง ท่าทางคล้ายฟ้ อนแคน หมอแคนและช่างฟ้ อนแต่งกายเหมือน ๆ
กันคล้ายกับนุ ่ งผ้าหรื อเปลื อกไม้ยาวกรอมเกื อบจรดพื้ น มีเทริ ดขนนกสวมหัวแลดู สู งและย ังมี
ประติมากรรมสัมฤทธิ์ เป็ นรู ปหมอแคนผู้ชาย ๒ คนขี่คอกันเป่ าแคน มีลักษณะประหนึ่ งเต้นโลดโผน
ในพิ ธีกรรม...ท่าฟ้ อนแคนในยุคดังกล่าว มี ร่ องรอยแบบแผน “การทรงตัว” ที่ อาจกล่าวได้ว่าเป็ น
“สามัญลักษณะ” ของประเพณี การละเล่นฟ้ อนระบํารําเต้ นในพิธี กรรมของผู้คนพื้ นเมื อง ดังที่
ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช อธิ บายถึงสามัญลักษณะของการทรงตัวว่า ในช่ วงบนของร่ างกายตั้ งแต่หลัง
ไหล่ลงไปถึงบั้นเอวจะต้องตั้งตรง ช่วงแขนทิ ้งไว้ให้อ่อนไหว ส่ วนขาให้ เคลื่อนไหวไปตามลี ลาของ