Page 24 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๑๐
สุ โขทัย การฟ้ อนรําต่าง ๆ เช่ น รําแม่ ศรี รําเพลงเกี่ยวข้าว ฟ้ อนต่ าง ๆ ของไทยภาคเหนือและภาค
อี สาน เป็ นแบบรําของไทยแต่โบราณที่ ตนไทยควรจะภูมิใจว่าเป็ นของเราโดยแท้
เมื่ อไทยได้รั บวัฒนธรรมด้านการละครของอินเดี ยเข้ามา ศิลปะแห่งการเล่นพื้ นเมืองของไทย
เราเองคือ ระบํารําเต้นก็ได้วิวัฒนาการขึ้ น มีกําหนดแบบแผนแห่งศิ ลปะการแสดงทั้ งสามชนิ ดไว้เป็ น
ที่ แน่นอนและบัญญัติคําเรี ยกศิลปะแห่ งการแสดงดังกล่าวข้างต้นว่ า โขน ละคร ฟ้ อนรํา เต้นโขน รํ า
ละคร
ศิ ลปะแห่ งการเต้นจัดเป็ นโขน คือ การแสดงชนิ ดที่ผู ้เล่ นสวมหน้ากากและเล่ นตามเรื่ อง
รามเกียรติ์ แสดงเหตุการณ์ต่ าง ๆ ให้ผู ้ ชมเข้าใจ โดยใช้ภาษานาฏศิลป์ ประกอบการบรรเลงดนตรี และ
มีบทพากย์เจรจา
ศิ ลปะแห่ งการฟ้ อนรํ า ถ้าเป็ นการแสดงเรื่ องนิ ยายพื้ นเมืองและเรื่ องชาดกจั ดเป็ นละคร
ถือเป็ นกระบวนการรําในการใช้บทเป็ นสําคัญ
ศิ ลปะแห่งการฟ้ อนรํ าที่ไม่ เป็ นเรื่ อง จัดเป็ นระบําฟ้ อนซึ่ งมีลีลาท่ าทางศิลปะแห่ งการฟ้ อนรํ า
ให้ ดูสวยงาม
ระบํา ได้แก่ ศิลปะแห่ งการรําประเภทต่าง ๆ ที่ผู ้แสดงรําพร้ อมกันเป็ นหมู่ เช่น ระบําดาวดึงส์
ระบําชุ ดเทพบุตรนางฟ้ า ระบําเบิกโรงชุดเมขลารามสู ร ระบํานพรั ตน์ ถ้าเป็ นชุดระบํามี ศิลปะแบบ
ไทยเหนื อก็ เรียกว่ า ฟ้ อน เช่น ฟ้ อนเงี้ ยว ฟ้ อนเมื อง ถ้าเป็ นทางภาคตะวันออกเฉี ยงเหนื อก็เรี ยกว่ า
“เซิ้ ง” เช่น “เซิ้ งกระติบข้าว” ฯลฯ
กําเนิดนาฏกรรมการฟ้ อนรําของไทย (พันธ์ ทิพย์ ทองอร่ าม. ๒๕๓๕ : ๑๐-๑๕)
เกี่ยวกับกําเนิ ดนาฏกรรมการฟ้ อนรําของไทยนั้ น มีผู ้ รู ้ในวงการนาฏศิลป์ เป็ นจํานวนมาก เชื่อ
ว่าตําราการฟ้ อนรําของไทยนั้ นเอาแบบอย่ างมาจากอินเดี ย อันเป็ นท่ ารําของพระอิศวรตามตํารา
นาฏยศาสตร์ ๑๐๘ ท่า ของพระภรตฤษี เป็ นเพราะในหนั งสือตําราฟ้ อนรําตอนที่ ๒ ว่าด้วยตําราของ
ไทยกล่าวไว้ว่า
“...ตํารานาฏยศาสตร์ซึ่ งพรหมณ์ชาวอินเดี ยนํามาแสดงในสยามประเทศนี้ รู ปเป็ นอย่างไรไม่ มี
ทางจะทราบแน่ ชัด... ถึ งกระนั้ นก็ ดี พอจะมี เค้าเงื่ อนสันนิ ษฐานได้ว่ า ตํารานาฏยศาสตร์ ที่พวก
พราหมณ์ชาวอิ นเดียนําเข้ามานั้ น คงจะแปลออกเป็ นภาษาไทย ทั้งคัมภี ร์ฤาบางส่ วน แล้วบอกเล่าสั ่ง
สอนกันสื บมา ข้อความที่กล่าวมานี้ รู ้ได้ด้วยมีตําราท่ารํ าของไทยและมี ชื่อสํ าหรับเรี ยกท่าต่ าง ๆ
ทํานองเดียวกับตํ ารานาฏยศาสตร์ ของชาวอินเดีย แต่จะแปลอย่ างไรข้อนี้ ทราบไม่ได้... ตําราที่ เรียบ
เรี ยงไว้ในหอสมุดบัดนี้ เก่าแก่ที่ สุ ดเพียงสร้ างขึ้ นในสมัยรัชกาลที่ ๑ กรุ งรั ตนโกสิ นทร์ เป็ นตําราท่ ารํา
ต่ าง ๆ เขียนรู ประบายสีปิ ดทองเล่ ม ๑ เหลืออยู่แต่ สมุดตอนข้างต้น ตอนปลายขาดหายไปเสี ยแล้ว อีก
เล่มหนึ่ งเป็ นตําราเหมือนเล่มที่กล่าวมาแล้ว แต่เขียนเป็ นลายเส้น รู ปภาพเป็ นฝี มือช่างสมัยรัชกาลที่ ๒
ฤา ๓ แต่ มีภาพบริ บูรณ์ ถึง ๖๖ ท่า สมุดเล่ มนี้ ได้มาแต่ พระราชวังบวร เป็ นของคัดสําเนามาจากเล่ ม
รั ชกาลที่ 1 และเป็ นหลักฐานให้รู้ ว่าท่ารําต่าง ๆ ที่ขาดไปจากเล่ มรัชกาลที่ ๑ นั้นเป็ นท่าใดบ้าง... อาศัย