Page 20 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๖
การฟ้ อนรําประกอบด้วย การเคลื่ อนไหวอย่างต่ อเนื่ องของร่ างกาย ๓ ส่ วน คือ อังคะ
อุ ปอังคะ และ ปรั ตย ังคะ อังคะ คือ อวัยวะหลักที่ ใช้ในการฟ้ อนรํ าได้แก่ ศี รษะ มือ เอว อก แขน
ขา อุปอังคะ คือ อวัยวะรองที่ใช้ในการฟ้ อนรํา ได้แก่ นัยน์ตา คิ้ว จมูก ริ ม ฝี ปากล่าง แก้ม และ
คาง ปรัตย ังคะ คือ อวัยวะส่วนอื่ น ๆ ที่ใช้ในการฟ้ อนรํา เช่น ไหล่ หลัง และหน้าท้อง
ตํารานาฏยศาสตร์ ได้กําหนด โครงสร้ างของการฟ้ อนรํา ไว้อย่างชัดเจน ซึ่ งเป็ นท่ารํ า
แม่บท เรี ยกว่า “กรณะ” ไว้ ๑๐๘ ท่า เป็ นมาตรา คื อ กรณะ ๒ ท่า ขึ้ นไป รวมกันเป็ น ๑
มาตริ กะ มาตริ กะ ๓ – ๔ หน่วย ขึ้นไปรวมเป็ น ๑ องคาหระ องคาหระ หลายหน่ วยมารวมกัน
เรี ยกว่า “บิณชิพันธะ” หรื อ รําชุด ตลอดจนการแสดงละครทั้ งเรื่ อง
ในตํารานาฏยศาสตร์ แบ่งคุณลักษณะของการฟ้ อนรํ าออกเป็ น ๒ ชนิ ด คือ ตานฑวะ
และ ลัศวะ ตานฑวะ เป็ นการฟ้ อนรํ าที่แสดงให้เห็นถึงความเข้มแข็ง หนักแน่ น สง่างาม ตาม
ลักษณะบุรุษเพศ ลัศยะ เป็ นการฟ้ อนรํ าให้เห็นถึงความประณี ต อ่อนหวาน นุ่มนวลตามลัษณะอิตถี
เพศ ในตํารานี้ ย ังได้กล่าวถึง ดนตรีสํ าหรับนาฏยศิลป์ ใน ๓ ลักษณะ คื อ สวาระ (ตัวโน้ต)
อาโตธยะ (เสี ยงจากเครื่ องดนตรี ) และปฏะ (เสียงร้องเพลง)
ทฤษฏี โพเอติกา ของ อริสโตเติ้ล (พ.ศ. ๑๕๙ – ๒๒๑)
แนวคิ ด ทฤษฏี โพเอติกา ของ อริ สโตเติ้ล (พ.ศ. ๑๕๙ – ๒๒๑) (อ้างถึงใน สุรพล วิ รุฬห์
รั กษ์, ๒๕๔๓ : ๘๗ – ๙๕). เป็ นแนวคิดทฤษฏี รากฐานของนาฏศิลป์ ในโลกตะวันตก และ
แพร่ หลายมาสู่ โลกตะวันออก ทฤษฏี นี้ จะ กล่าวถึ งการเลียนแบบ (Fromiation) โดยมองว่ามนุ ษย์
โดยทั ่ วไปจะมีสัญชาติญาณในการเลียนแบบ แสดงออกมาด้วยการพูด การเขียน การแสดงท่ าทาง
ดนตรี ใช้จังหวะ และการผสมผสานของเสี ยง ส่ วนการฟ้ อนรํ าใช้เพียงจังหวะเท่านั้ น การเลี ยนแบบ
แต่ ละชนิ ดมีส่ วนประกอบที่แตกต่างกัน ๓ ประเภท คือ สื่ อ (Medium) สิ ่งที่ เป็ นต้นแบบ
(Objects) และการนําเสนอ (Manner) สื่ อ คื อมหากาพย์ โศกนาฏกรรม สุ ขนาฏกรรม
โคลง กลอน ดนตรี และคําร้อง มีธรรมชาติเหมือนกัน คือ เป็ นผลของการเลียนแบบต้นแบบ คือ
สิ ่ งที่ ใช้เป็ นต้นฉบับในการเลียนแบบ ซึ่ ง อริ สโตเติ้ล กล่ าวว่า “ผู้ แสดงควรเป็ นตัวแทนของมนุษย์
ในภาพลักษณ์ ที่ ดีกว่ าชี วิตจริ ง หรื อเลวกว่าชี วิตจริ ง หรื อเสมือนชี วิตจริ งของมนุ ษย์ก็ ได้ ทํานอง
เดียวกับจิตรกรซึ่ งวาดภาพ ดี กว่าหรื อด้อยกว่าต้นแบบ” ส่วนการนําเสนอ คือ วิธีการต่าง ๆ ที่ผู ้ คิ ด
ประดิษฐ์ หรื อจิตกรนําเสนอการเลียนแบบของตน อาจใช้วิธีการพรรณนา หรื อ การแสดง
ตํานานการฟ้ อนรํา จรู ญศรี วีระวานิ ช (๒๕๒๖ : ๑๖-๑๘)
ตํารานาฏศาสตร์ซึ่ งพวกพราหมณ์ชาวอินเดี ยนําเข้ามาในประเทศสยามนี้ รู ปตําราเป็ นอย่างไร
ไม่ มีทางทราบชัด เพราะเวลาล่ วงมาช้านานและเป็ นการก่ อนสมัยที่ ใช้วิธีพิ มพ์หนังสื อ ในชั้ นนั้ น
ความรู ้ตํารับตําราอันใดก็เป็ นแต่สาธยายทรงจําไว้ ฤาแม้จะได้เขียนลงไว้เป็ นตัวอักษรก็มีน้อยฉบับไม่
แพร่ หลาย ถึ งกระนั้ นก็ดีมีเค้าเงื่ อนพอจะสันนิ ษฐานได้ว่าตํารานาฏศาสตร์ ที่พวกพราหมณ์ ชาวอินเดี ย