Page 19 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๕
บทที่ ๒
เอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้ อง
“ วัฒนธรรมคือแนวประพฤติ ที่ปฏิบั ติสื บทอดกันมา ในกลุ่ มชนที่อาศั ยอยู่ในสถานที่ละแวก
เดียวกั น วัฒนธรรมจะเป็ นลักษณะใดย่ อมขึ้นอยู่ กับความเป็ นอยู่ สิ่ งแวดล้ อม ของบุ คคลในสังคม
เพื่ อความสะดวกสบายและเป็ นระเบี ยบเรี ยบร้ อยในสั งคม ฉะนั้ น เมื่อสั งคมมี ความเจริ ญหรื อ
เปลี่ ยนแปลงไป วัฒนธรรมก็มักจะเปลี่ยนไปด้ วยเพื่อความเหมาะสม ดั งนั้นการศึ กษาวัฒนธรรมจะ
ช่ วยให้ เรามี ความรู้ เรื่ องสั งคมให้ดีขึ้น อั นจะเป็ นประโยชน์ ต่ อการสร้ างสรรค์ ความเจริ ญให้ เกิดมีขึ้น
สื บไป ” (พระราชดํารัสสมเด็จพระเทพรั ตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ในพิธี เปิ ดการสัมมนาทาง
วิชาการ เรื่ อง วัฒนธรรมพื้นบ้าน : กรณี อี สาน เมื่ อวันที่ ๓๐ มิ ถุนายน ๒๕๓๒ ณ วิทยาลัยครู
อุ บลราชธานี)
๒.๑ ความเป็ นมาของนาฏศาสตร์
ทฤษฏีนาฏยศาสตร์
ทฤษฏี นาฏยศาสตร์ ของ ภรตมุนี (ภรตมุนี. “อัธยาย” ๑ แปลโดย แสง มนวิทูร,
๒๕๑๑) เป็ นตําราฟ้ อนรําของอินเดีย ที่ กําหนดขึ้ น เพื่อใช้กับการแสดงนาฏศิลป์ สาระสําคัญของ
นาฏยศาสตร์ แบ่งออกเป็ น ๑๔ ชนิ ด คือ กําเนิ ด ภาวะ รส ตัวละคร ผู ้ แสดง บท การเขี ยนบท
การแสดงออก การฟ้ อนรํา เสี ยง คําพูด ดนตรี โรงละคร และ ฉาก การแสดงจะประสบ
ความสําเร็ จได้ จะต้องอาศัยปั จจัยทางกายภาพ และการแสดงออกของอารมณ์ ซึ่ งเรี ยกว่า “ ภาวะ”
และ “ รส ”
ภาวะ คือการแสดงออกของอารมณ์ โดยอาศัยปั จจัยต่าง ๆ ทางกายภาพ เพื่อให้เกิดความ
บันเทิงใจในลักษณะต่าง ๆ ซึ่ งเรี ยกว่า “รส” ทั้งภาวะและรสมี ลักษณะเป็ นเอกเทศ แต่อยู ่รวมกัน
เป็ นวงจร เพราะในขณะที่ฟ้ อนรํา ภาวะและรส เกิ ดขึ้ นสลับกันไป และอาศัยซึ่ งกัน และกัน ท่าทาง
ของมือ เท้า แขน ขา ลําตัว เป็ นภาวะคงเดิม เมื่ อนํามารวมกันเป็ นท่ารํ าก็เกิดเป็ นภาวะใหม่ สิ ่งที่
ส่ งเสริ มคือ ดนตรี เครื่ องแต่ งกาย เครื่ องประดับ แสง สี เป็ นต้น ทั้ งหมดนี้ ประมวลกันเกิดเป็ น
ความบันเทิ ง คือเป็ นรสขึ้ นในใจ และรสที่เกิ ดขึ้ นนี้ จะสะท้อนให้ เกิดภาวะใหม่ต่ อไป เป็ นเช่นนี้
จนกว่ าการฟ้ อนรํ านั้ นจะจบลง ทฤษฎีนาฏยศาสตร์ แบ่ งการฟ้ อนรําออกเป็ น ๓ ประเภทใหญ่ ๆ
คื อ นาฏยเป็ นการฟ้ อนรํ าพร้อมกับแสดงอารมณ์ นฤต เป็ นการฟ้ อนรําโดยเฉพาะ ไม่เจือปนด้วย
ความหมายพิเศษหรื ออารมณ์ ใด ๆ นฤตย เป็ นการฟ้ อนรําที่ สื่ อความหมาย ซึ่ งอาจเป็ นประโยค
สั้ น ๆ ตอนสั้ น ๆ หรื อ ละครทั้งเรื่ อง