Page 89 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๗๘
ประเภท ได้แก่การตายโหง คือการตายจากการอุบัติเหตุซึ่งต้ องนํ าไปฝ ัง ขณะที่การตายห่ าคือ
การตายจากอาการป ่วยไข้จะต้องนําไปเผา ทั ้ งนี้ในป ัจจุบันธรรมเนี ยมการจําแนกประเภทการ
เสียชีวิตดั งกล่าวไม่ เคร่งคร ัดนักขณะเดียวกันตามความเชื่อของชาวพวนแล้วเมื่อมีสมาชิ กใน
ชุมชนเสียชีวิตลงจะไม่ นิยมเก็บศพผู้เสียชีวิตเพื่ อบําเพ็ญกุศลในบ้านแต่ ต้องฝ ังหรือเผาทันที
พร้อมทั ้ งไม่ทํางาน (กํา) ในวันนั ้ นและไม่ทํางานต่อไปหลังจากจัดการศพแล้วอีก ๓ วัน (วิเชียร
วงศ์วิเศษ, ๒๕๒๕ : ๑๑๖–๑๑๘ และวีระพงศ์ มีสถาน, ๒๕๓๙ : ๒๑)
หากมีการตายเกิดขึ้น ที่บ้านของผู ้ ตายเจ้ าของบ้านจะเตรียมขันนํ้าส้ มป ่อย
ไปที่เชิงบันไดบ้านเพื่อให้ผู้ร่ วมงานได้ใช้นํ้าส้ มป ่อยพรมศีรษะก่อนกลับบ้านเพื่อล้างความไม่ดี
และผีร้ายต่างๆ ไม่ ให้ติดตามไปถึงที่บ้านด้วย และระหว่างการบําเพ็ญกุศลศพจะมีการละเล่น
ของชาวพวนที่เรียกว่า “ง ันเฮือนดี” หรือการฉลองเรือนดี ได้แก่กิจกรรมที่กระทําระหว่างการอยู่
เป็ นเพื่อนญาติของผู ้ตายเพื่อไม่ ให้เสียใจเกินไปและมีความอบอุ ่นทางจิตใจ เช่ น การเล่นหมาก
ข้ามตาเว็น การเล่นปริศนาคําทวย (หรือคําทวย) หมากรุ ก หรือการพนันโดยเฉพาะไพ่และไฮโล
อันเป็นการเรียกสิ่งมงคลกลับคืนมายังบ้านที่ มีคนตายเพื่ อให้บ้านนั้ นมีความปกติสุ ข (วีระพงศ์ มี
สถาน, ๒๕๓๙ : ๒๑)
อย่างไรก็ดีไม่มีกําหนดระยะเวลาในการจัดประเพณีกําที่แน่ นอน แต่ อิงกับ
การเสียชีวิตของของสมาชิกในชุมชนเป็ นหลัก
๔. ประเพณี กําสงกรานต์
ประเพณี กําสงกรานต์ ซึ่งชาวพวนเรียกว่า “สังขานต์” มีจํานวน ๓ วัน
เช่นเดียวกับวันสงกรานต์ที่ปฏิ บัติกันในแต่ละภาคของประเทศไทย โดยวันแรกเรียกว่าวันสัง
ขานต์ล่ อง วันที่สองเรียกว่าวันเนา และวันที่สามเรียกว่าวันสังขานต์ขึ้นหรือวันพระยาวัน ซึ่งใน
ประเพณีของชาวพวนแล้วต้องมีการ “กํ า” ที่ทุกคร ัวเรือนจะต้องละเว้นการทํ ากิจกรรมใดๆ เว้น
แต่การหุงหาอาหาร และการละเล่นเท่านั้ น (วีระพงศ์ มีสถาน, ๒๕๓๙ : ๒๒)
ในวันสังขานต์ ล่อง ชาวพวนทุกคนต้ องตื่ นแต่เช้ามืดเรียกว่า “อาบนํ้ าก่ อน
กา” อันหมายถึงการอาบนํ้าสระผมก่อนเวลาที่อีกาจะตื่ นออกไปหากินเพื่อเป็ นการชําระบาป
เคราะห์กรรมหรือทุ กข์โศกให้ไหลลอยตามกระแสนํ้า พร้อมกับทําข้าวต้มและขนมหวานต่างๆ
เพื่อนํ าไปถวายพระ เช่ น ข้าวเหนี ยวแดง มีการสรงนํ้ าพระ ขณะที่ในวันสังขานต์ ขึ้นจะมีการ
ถวายเพลพระที่วัดพร้อมกับข้าวต้ม ขนมหวานข้าวเกรียบ และดอกไม้ธูปเทียนเพื่อ “บายศรีพระ
เณร” และทําขวัญพระเณรหลังจากฉันเสร็จ
หลังจากวันสังขานต์ขึ้นอีก ๗ วันจะมีกิจกรรมที่เรียกว่า “วันสังขานต์ผู้เฒ่า”
ซึ่งจะมีการเล่นนํ้าและจัดทําข้าวต้ ม ขนมหวานข้าวเกรียบ และดอกไม้ธูปเทียนรวมเป็ นสําร ับที่
เรียกว่า “พาขวัญ” เพื่อทําขวัญผู้สูงอายุที่ เป็ นที่นับถือ (วิเชียร วงศ์วิเศษ, ๒๕๒๕ : ๑๐๕–๑๐๗)
อย่ างไรก็ดีวันสังขานต์ผู ้เฒ่าในป ัจจุ บันชาวพวนบางพื้นที ่ได้เปลี่ยนแปลงไปเหลือแต่ การนํ า
นํ้าหอมหรือนํ้ าขมิ้น มาประพรมผู้ สู งอายุ หรือเทรดมือผู ้สูงอายุแทน (วีระพงศ์ มีสถาน, ๒๕๓๙ :
๒๓)