Page 86 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๗๕
กลับมายังภูมิลําเนาของตน ที่ลานบ้านจะมีการทําข้าวปุ้ น ข้าวจี่ และข้าวหลาม ซึ่งการทําข้าวจี่
แบบพวนนี้ แตกต่างจากข่าวจี่ของกลุ่มชาติ พันธุ์ไทย-ลาวโดยทั ่ วไปตรงที่นําข้ าวเหนียวป ั้ นเป็น
ก้อนกลมหรือรีและภายในก้อนข้าวเหนียวจะใส่ถั ่ วหรือนํ้ าตาลแทน อย่างไรก็ดีป ัจจุบัน ขาวจี่ใน
ประเพณีบุญกําฟ้ ามีการเปลี่ยนแปลงไปตามสภาพ เช่น การทําข้าวจี่แบบใส่ไข่ การทอดข้าวจี่
ด้วยนํ้ามันแทนการปิ้ ง เป็ นต้น (วี ระพงศ์ มีสถาน, ๒๕๓๙ : ๒๖)
ขณะเดียวกันไม่เพียงแต่ข้าวจี่ และข้าวหลามจะเป็ นอาหารหลักในการถวายพระใน
ประพณีบุญกําฟ้าเท่ านั้ น แต่ชาวพวนยังมีการเลี้ยงขนมซึ่งเป็นขนมที่ทําเฉพาะประเพณีบุญกํา
ฟ้ าเรียกว่ าขนม “ข้าวโค้ง” ซึ่ งทํามาจากแป้ งข้าวเหนียวตํ าผสมกับกล้วยนํ้าว่ าสุกใส่นํ้าอ้อยกับ
เกลือป ั ้ นเป็ นวงรีแล้วทอดอีกด้วย (สนอง โกศัย, ๒๕๔๑ : ๕๗) เมื่อทําข้าวปุ้ น ข้าวจี่ ข้าว
หลาม หรือข้าวโค้งแล้ว จะเดินทางไปที่วัดเพื่อถวายพระในวันขึ้ น ๓ คํ่าเดือน ๓ ต่อไป
กิจกรรมของแต่ละวันในประเพณีบุญกําฟ้าของชาวพวน อําเภอศรีสัชนาลัย จังหวัด
สุโขทัยไว้ว่าจัดอยู่ในช่วงวันขึ้น ๓ คํ่า ขึ้น ๑๐ คํ่ า และขึ้น ๑๕ คํ่า เดือน ๓ โดยเริ่มทําพิธีกําฟ้ า
ตั ้ งแต่กลางคืนก่อนวันเริ่มพิธี ดังนี้ (วิเชียร วงศ์วิเศษ, ๒๕๒๕ : ๑๑๑–๑๑๔ และธวัช ปุณ
โณทก, ๒๕๔๒ : ๒๓๒)
๑. คืนวันขึ้น ๒ คํ่า เดือน ๓ เมื่อตะวันตกดินแล้วชาวพวนทุ กคนต้องเริ่มกํา โดย
การหยุดทํ างานจนถึงตะวันตกดินของวันขึ้น ๓ คํ่ าเดือน ๓ จึงสามารถทํ างานต่อได้ เรียกว่า
“ม้ม” หรือการหมดเขตกํา ซึ่งเรียกเป็นสํานวนชาวพวนว่า “ตะวันตกดินแล้วม้ม”
๒. คืนวันขึ้น ๙ คํ่า เดือน ๓ เมื่อตะวันตกดินแล้วชาวพวนทุกคนต้องเริ่มกํา
จนถึงเช้าของวันขึ้น ๑๐ คํ่ าเดือน ๓ และเมื่อถึงเวลาเพลชาวพวนจะมีการแต่ งตัวสวยงามพร้อม
กับนํา “พาข้าว หรือ ซ้าแฮ” ซึ่งหมายถึงสําร ับภัตตาหารไปถวายพระที่วัด เรียกว่ า “ไปเพล” เมื่อ
กลับมาถึงบ้านเรียกว่ า “คืนเพล” แล้วจึงเลิกกํา เรียกว่า “คืนเพลแล้วม้ม” เมื่อกเย็นจะมี
การละเล่น เช่น ไม้หึ่ ม ลงข่ วง ช่วงรํา มอญซ่อนผ้า หรือเตะหมากเบี้ย (หรือสะบ้า)
๓. คืนวันขึ ้น ๑๔ คํ่า เดื อน ๓ เมื่อตะวันตกดินแล้วชาวพวนทุ กคนต้องเริ่มกํา
จนถึงเช้าของวันขึ้น ๑๕ คํ่าเดือน ๓ เมื่อถึงเวลาเช้าชาวพวนจะนําภัตตาหารไปถวายพระที่วัด
เรียกว่า “ไปจังหัน” เมื่อกลับมาถึงบ้านเรียกว่ า “คืนจังหัน” แล้วจึงเลิกกํา เรียกว่า “คืนจังหัน
แล้วม้ม” หลังจากนั ้ นผู้อาวุโสจะอยู่วัดถือศีลต่อ
อนึ่ง ในวันกําฟ้ าวันสุดท้ายเวลาหุงข้าวทํากับข้าวตอนเย็นซึ่งชาวพวนจะเรียกว่ า
“เวลาจ้าวข้าวแลง” ชาวพวนทุกบ้านเรือนจะต้องนํ าเอาฟืนที่เหลือไหไฟไหม้น้อยที่สุดไปดับที่
แม่นํ้าลําคลองตรงบริเวณที่สายนํ้ามาบรรจบกันพร้อมกับโยนฟื้นทิ้งที่ข้างทาง ทั ้ งนี้การโยนฟื น
จะต้องใช้มือข้างหนึ่ งถือฟืนและมืออีกข้างหนึ่ งถือกะลามะพร้าวพร้อมดับไฟ เมื่อมาถึงบริเวณที่
สายนํ้ามาบรรจบกันแล้วจึงใช้กะลาเทนํ้าดับไฟแล้วโยนทิ้ งทันทีเรียกว่ า “เสียแสงฟืนแสงไฟ หรือ
เสียแสงตามแม่นํ้ าลําคลอง” อย่างไรก็ดีการโยนฟืนดังกล่ าวเกิดขึ้นเนื่องจากเชื่ อกันว่าเป็นการ
นึกถึงเทพเจ้าที่เกี่ยวข้องกับไฟและป้ องกันไม่ให้ไฟไฟม้บ้านเรือน เพราะถัดจากนี่ไปอีก ๑ เดือน
จะเข้าฤดูร้อนอาจเกิดไฟไหม้บ้านเรือนขึ้นโดยง่ายนั ่ นเอง