Page 82 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๗๑
๑.๑ ผีแถน ซึ่งเป็นผีที่เชื่อกันว่าเป็ นผู้สร้างสรรพสิ่งต่างๆ รวมถึงการสร้าง
โลกและจักรวาล สําหร ับชาวพวนแล้วรู ้ จักกันในนาม “แถนฟ้าหลวง” หรือ “แถนฟ้ า” ซึ่งปรากฏ
ในตํานานนํ้าเต้าปูงหรือตํานานขุนบูลม และเป็ นความเชื่อของกลุ่มชาติพันธุ์ไทย-ลาวโดยรวม
๑.๒ ผีบ้านผีเมืองหรื อผีหลักเมื อง เป็ นผีที่สามารถคุ ้มครองร ักษา
บ้านเมืองให้อยู่ร่ มเย็นเป็นสุขและสามารถดําเนิ นชีวิตในท้องถิ่นอย่างอุดมสมบูรณ์ ซึ่งอยู่กลุ่ม
เดียวกับผีเจนบ้านเจนเมืองทางภาคเหนือและผีผีตาผีปู่เจ้าหรือผีปู่ตาในภาคอีสาน
๑.๓ ผี วงศ์สกุล ผีเจ้ าบ้าน หรือผีมเหสักข์ ส่วนใหญ่มักเป็ นผีที่ประจํา
สังคมขนาดเล็กหรือถูกจํากัดบรรพบุรุษโดยรวมในชุมชนพวน เช่ นผี อ้ายท้างหล้ าของชาวพวน
บ้านหนองผือ ตําบลหนองผือ อําเภอท่ าลี่ จังหวัดเลย เป็นต้น ซึ่งเป็นผีที่มาจากเมืองแก่นท้าว
แขวงไชยบุรี สาธารณร ัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว (อดิษฐ์ ยืนชีวิต, ๒๕๓๖ : ๒๐) อย่างไรก็ดี
ผีในลักษณะนี ้ได้ถูกขายจนกลายเป็ นผีปู ่ ตาและผีหลักเมืองไป ขณะที่ผีมเหสักข์ซึ่งต่อมานิยมนับ
ถือผีเจ้าเมืองที่เสียชีวิตแล้วแต่เป็นผู ้ ผีมีคุณธรรมหรือิทธิพลเหนือจิตใจคนทั ่ วไป
๑.๔ ผีไร่ ผีนา หรือผีตาแฮก เป็ นผีที่อยู่ประจําตามไร่นาเพื่อให้ผลผลิตใน
ไร่นามีความอุดมสมบูรณ์ มีฝนตกต้องตามฤดูกาล
๑.๕ ผี ประจําเรือน หรือผีบรรพบุรุษ เป็ นผีที่อยู่ ตามครอบคร ัวใด
ครอบคร ัวหนึ ่งโดยเฉพาะ ส่วนใหญ่มักจะมาจากญาติผู ้ ใหญ่ ในครอบคร ัวเสียชีวิตลง
๑.๖ ผีแม่ธรณี คือผีที่ดูแลแผ่นดินและสามารถคุ ้ มครองร ักษาบ้านเรือน ถิ่น
ที่ อยู่ และสัตว์เลี้ ยง
๑.๗ ผีปอบและผี โพรง ผีปอบเป็ นผีที่เกิดจากผู้ที่เรียนวิชาไสยศาสตร์แล้ว
ปฏิบัติผิดตามกฎเกณฑ์บางประการ เมื่อเสียชีวิตจึงกลายเป็ นผีขณะที ่ ผีโพรงเป็ นผีที่เกิดจาก
การปลูกว่านบางชนิด เมื่อตายไปผู้ชายจะเกิดเป็นผีโพรงเรียกว่าผีกระหัง ส่วนผู ้หญิงจะ
กลายเป็ นผีกระสือ
๑.๘ ผี โป่ งผีป่ า หรือผี เทพาร ักษ์ เป็ นผีที่อยู่ตามป ่าขนาดใหญ่เพื่อทําหน้าที่
ดูแลร ักษาต้นไม้ในป ่า ดังนั ้ นจึงไม่ยุ่งเกี่ยวกับชาวบ้านเว้นแต่ชาวบ้ านทําให้ไม่พอใจ ผีประเภทนี้
อย่างไรก็ดี มิใช่แต่ เพียงการนับถือผีที่จําแนกดังที่ปรากฏแล้วเท่านั้ น กลุ่ม
ชาติพันธุ ์พวนในบางพื้ นที่ของประเทศไทยยังมีการนับถื อผีเฉพาะถิ่นนอกเหนือจากเกณฑ์นี้อีก
ด้วย เช่น ผีที่ปรากฏในนิทานเรื่อง “ผีม้าบ้อง” ชาวพวน ตําบลหาดเสี้ยว อําเภอศรีสัชนาลัย
จังหวัดสุโขทัย ซึ่งเป็นผีที่ มี รูปร่างเหมือนคนปกติทั ่ วไปแต่ชอบกินซากศพวัวควายเมื่ อมีคนมา
พบจะกลายร่างเป็ นม้าแล้ววิ่งหนีไป เป็ นต้น (กิ่งแก้ ว เพ็ชรราช, ๒๕๒๘ : ๓๒๒)
๒. ความเชื่ อเกี่ยวกับปรากฏการณ์ “กบบ่มีปาก นาคบ่มีฮูขี้” เนื่ องจากชาว
พวนเชื่อว่าในวันขึ้น ๓ คํ่า เดือน ๓ เป็นวันที่ชาวโลกอุดมสมบูรณ์ที่สุ ด เนื่ องจากเป็ นช่วงเวลาที่
แม้กระทั ่ งกบก็ไม่มีปากซึ่งหมายถึงไม่ กินก็อิ่ม นาคยังไม่มีรู ทวารหมายถึงเมื่อไม่กินก็ไม่ถ่าย
กล่าวโดยรวมจึงหมายถึงความอิ่มหมีพีมันเป็นอุ ดมฤกษ์ในวันดังกล่าว