Page 81 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๗๐
ศัพท์เดิม ศัพท์บางคํ าได้เลิกใช้แล้วซึ่งอาจมีสาเหตุจากบริบททางสังคมที่เปลี่ยนแปลงไปไม่ว่า
จะเป็ นสภาพที่ตั ้ งของชุมชน การประกอบอาชีพและค่านิยมที่ไม่ต้องการแตกต่ างจากชนกลุ่ม
ใหญ่ ของสังคม เป็นต้น
๓.๔ ประเพณี บุญกําฟ้ ากับกลุ่มชาติ พันธุ์พวนในประเทศไทย
การเดินทางเข้ามาสู่ประเทศไทยของชาวพวนกระทั ่ งกระจายไปทั ่ วภูมิภาคต่ างๆ ของ
ประเทศ ยังนํ าเอาวัฒนธรรม คติความเชื่อ และการดําเนินชีวิตของชาวพวนมาด้วย อย่ างไรก็ดี
วัฒนธรรม คติความเชื่อ และการดําเนิ นชีวิตบางส่วนยังได้ มีการปร ับร ับให้สอดคล้ องกับสภาพ
ภูมิศาสตร์และการดําเนินชีวิตในประเทศไทยซึ่ง “ต่างถิ่น” ด้วยเช่นกัน
กิ่งแก้ว เพ็ชรราช (๒๕๒๘) กล่าวถึงวัฒนธรรมของชาวพวนที่สืบทอดกันมาบริเวณบ้าน
หาดเสี้ยว อําเภอศรีสัชนาลัย จังหวัดสุโขทัย เมื่อพุทธทศวรรษที่ ๒๕๒๐ ว่าประกอบไปด้วย
นิทานพื้นบ้านซึ่งสะท้อนภาพของความพลัดพราก ขณะเดียวกันยังร ักษาความเชื่อและประเพณี
ของชาวพวนไว้ อาทิ ความเชื่อเกี่ ยวกับพระยาแถน ความเชื่อเกี่ยวกับประเพณีลงข่วง หรือ
ความเชื่อเกี่ยวกับประเพณีแห่บั ้ งไฟ (หรือบ้องไฟ) ฯลฯ อันสะท้อนให้เห็นถึงการร ักษาและปร ับ
ร ับความเชื่อและประเพณี เพื่อให้สอดคล้องกับการดํ าเนินชีวิ ตป ัจจุบันของชาวพวนอีกประการ
หนึ่ง
สําหร ับในกรณีประเพณีบุญกําฟ้ าแล้ว พบว่ามีคําอธิบายต่างๆ ดังนี้
๑) ที่ มาและความหมายของประเพณี บุญกําฟ้ า
ประเพณีบุญกําฟ้ า สําหร ับชาวพวนแล้วถือว่าเป็ นสัญญาณเริ่มต้นของการทํานา
(พหลยุทธ รุ ณภัย, ๒๕๑๕ : ๔๔) เนื่องจากเริ่มต้นประเพณีในเดือนที่ ๓ หรือเดือนกุมภาพันธ์
นอกจากนี้ ประเพณีบุญกํ าฟ้ายังเป็นประเพณี หนึ่ งที่อาจกล่าวได้ว่าเป็ นเครื่อง
จําแนกกลุ่มชาติพันธุ์พวนให้แตกต่างจากกลุ่มชาติพันธุ ์อื่นๆ (วีระพงศ์ มีสถาน, ๒๕๓๙ : ๒๖)
และมีชื่อเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า “บุญกําฟ้ ากําเพล” ซึ่งถูกกําหนดไว้ในฮีตสิบสองของชาวพวน ที่ ระบุ
ว่า “มื้ อเดือนสาม ขึ้นสามคํ ่ า หื้อกํ าฟ้า” ซึ่งที่จริงแล้วประเพณีบุญกําฟ้าของกลุ ่มชาติพันธุ์พวน
ส่วนหนึ่งมาจากประเพณีสํ าคัญของกลุ่มชาติพันธุ ์ไทย-ลาว โดยทั ่ วไป ได้แก่ประเพณีบุญเบิก
บ้าน (ธวัช ปุณโณทก, ๒๕๔๒ : ๒๓๐) ทั ้ งนี้ ประเพณีบุญกําฟ้าประกอบขึ้นจากความเชื่อใน
ต่างๆ ดังนี้
๑. ความเชื่อเกี่ ยวกับผี ดังที่ได้กล่าวมาแล้วข้างต้นว่ากลุ ่มชาติพันธุ์พวนมีความ
เชื่อเกี่ยวกับผี ดังที่ปรากฏในตํ านานท้าวฮุ่งท้าวเจืองซึ่งกล่าวถึงความสัมพันธ์ระหว่างนางจอม
และท้าวเจืองกับผีแถน ผีดํ้า ผีป ่า ผีดง ผ่านการเลี้ยงผีและการปฏิบัติตนต่อผี ทั ้ งการเลี้ยงผีใน
ฐานะกิจวัตรประจําวันเพื่อให้ผีคุ้ มครองร ักษาเพื่อให้อยู่ร่มเย็นเป็นสุข และการเลี้ยงผีเมื่อเผชิญ
วิกฤติการณ์ ที่ยุ่งยากซึ่งประเพณีบุ ญกําฟ้าต้องมีการเลี้ยงผีด้วยเช่นกัน อย่างไรก็ดีในกลุ่มชาติ
พันธุ์พวนยังสามารถจําแนกผีที่ เคารพดังต่อไปนี้ (โพธิ ์ แซมลําเจียก, ๒๕๓๙ : ๑๓๗–๑๔๙ และ
กิ่งแก้ว เพ็ชรราช, ๒๕๒๘ : ๓๑๙–๓๒๓)