Page 74 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๖๓
อย่างไรก็ดีในปี พ.ศ. ๒๔๒๖ ฮ่อยกทัพกลับมารุกรานเมืองพวนอีกคร ั ้ ง กรุ งเทพฯ จึง
ส่งกําลังยกไปปราบจีนฮ่อ และจัดระเบียบปกครองให้ร ัดกุ มยิ่งขึ้น (สนอง โกศัย, ๒๕๔๑ : ๑๑-
๑๒)
ภายหลังจากที่เวียดนามตกเป็ นอาณานิคมของฝร ั ่ งเศสแล้ว ในปี พ.ศ.๒๓๒๖ ฝร ั ่ งเศส
ได้มีความสนใจดินแดนทางตอนเหนื อของลาวรวมทั ้ งเมืองเชียงขวางซึ่งเป็ นเมืองสองฝ ่ายฟ้ า
กล่าวคือขึ้นกับทั ้ งไทยและเวียดนาม โดยฝร ั ่ งเศสไม่ยอมร ับสิทธิของไทยตามที่ปรากฏในแผนที่
กําหนดเขตแดนของไทย พร้อมกับอ้างว่าต้ องได้ร ับการร ับรองจากฝร ั ่ งเศสด้วยเมืองเชียงขวาง
เป็ นดินแดนที่อยู่ระหว่างเวียดนามกับไทยจึงไม่มีการป ันเขตที ่ แน่ นอน แต่ เมื่อฝร ั ่ งเศสเข้ามามี
อิทธิพลในญวนก็ได้อ้างถึงสิทธิของเวียดนามเหนือเมืองพวน และเมื่อฝร ั ่ งเศสส่งกําลังทหารเข้า
มาตั้ งค่ายบริเวณเมืองพวน ก็ส่งผลให้เกิดความขัดแย้งเรื่องเขตแดนระหว่างไทยกับฝร ั ่ งเศส ขึ้น
เรื่อยๆ
ในปี พ.ศ. ๒๕๓๕ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้ าเจ้าอยู่หัวได้ทรงจัดการรวบรวมหัว
เมืองตามชายแดนที่สําคัญขึ้ นเป็นเขตปกครองเรียกว่า มณฑล โดยมุ่งที่ จะพ้นจากการคุกคาม
จากการล่าอาณานิคมเป็ นหลัก ดังนั ้นจึงทรงจัดระเบียบการปกครองอย่างใหม่ ซึ่งพระองค์ทรง
สนพระทัยที่จะจัดให้มีขึ้นในประเทศต่อไปด้วยพระบาทสมเด็จพระจุ ลจอมเกล้าเจ้าอยู ่หัว ได้ทรง
เลือกสรรบุคคลที่ทรงคุณวุ ฒิ มีความสามารถสูง และเป็ นที่วางพระราชหฤทัยให้ออกไปดํารง
ตําแหน่งข้าหลวงใหญ่ บัญชาการต่างพระเนตรพระกรรณ กํากับราชการซึ่ งผู ้ว่าราชการเมือง
และกรมการบังคับบัญชาและปฏิ บัติอยู่ทุ กฝ ่าย ให้ดําเนิ นไปโดยชอบด้วยกฎหมายด้วยความ
สุจริต ยุติธรรม และรวดเร็ว และพร้อมทั ้ งอํานวยความสงบสุขสวัสดิภาพ และป้ องกันทุกข์ภัย
ของประชาชนให้ได้ ร ับความร่มเย็นตามควรแก่วิสัยที่จะพึงเป็ นไปได้ รายชื่อมณฑลต่างๆ
ประกอบด้วย (กระทรวงมหาดไทย, ๒๕๒๘)
๑.มณฑลลาวเฉี ยง ภายหลังเปลี่ยนชื่อเป็นมณฑลพายัพ มีเจ้าพระยาพลเทพ (พุ่ม
ศรีไชยันต์ ) ว่าที่สมุ หกลาโหม เป็นข้าหลวงใหญ่ ประกอบด้วย ๖ เมือง คือ นครเชียงใหม่ นคร
ลําปาง นครลําพูน นครน่าน เมืองแพร่ เมืองเถิน ตั ้ งที่บัญชาการมณฑล (ศาลาร ัฐบาล) ที่นคร
เชียงใหม่
๒. มณฑลลาวพวน (เดิมเรียกหัวเมืองลาวฝ ่ายเหนือ) ภายหลังเปลี่ยนชื่ อเป็นมณฑล
อุดรมีพระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นประจักษ์ศิลปาคม เสนาบดีกระทรวงวัง เป็ นข้าหลวงต่างพระองค์
บัญชากรอยู ่ที่เมืองหนองคาย มณฑลนี้ก่อน พ.ศ. ๒๔๓๖ (ร.ศ. ๑๑๒) ได้รวมหัวเมืองทางฝ ั ่ ง
ซ้ายแม่ นํ้ าโขงหลายเมือง ประกอบด้วยเมืองอุดาธานี เมืองหนองคาย เมืองเชียงขวาง เมืองบ
ริคัณฑ์นิ ยม เมืองนครพนม เมืองคําม่วน เมืองสกลนคร เมืองมุกดาหาร เมืองขอนแก่น เมือง
หล่มศักดิ ์ เมืองโพนพิสัย เมืองชัยบุรี เมืองท่าอุเทน เมืองกมุทาสัย เมืองหนองหารใหญ่ และ
เมืองคําเกิด อย่างไรก็ดีภายหลังเดือนตุลาคม พ.ศ. ๒๔๓๖ (ร.ศ. ๑๑๒) ดินแดนส่วนใหญ่ตก
เป็ นของฝร ั ่ งเศส เมืองในมณฑลนี้ จึงเหลืออยู่เพียง ๖ เมือง คือเมืองอุดรธานี เมืองขอนแก่น