Page 73 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๖๒
เวียงจันทน์ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเจ้าอยู่หัวโปรดฯ ให้พระยาสุโขทัยกับพระยาพิชัยยก
กองทัพไปช่วยหลวงพระบาง และให้พระยามหาอํามาตย์ยกทัพไปช่วยทางด้านหนองคาย แล้ว
ร ับสั ่ งให้เจ้าพระยาภูธราภัยยกกองทัพไปช่วย พระยามหาอํามาตย์อีกกองทัพหนึ่ ง กองทัพไทย
สามารถตีพวกฮ่ อแตกพ่ายไป แต่กระนั ้ นก็ ตามพวกฮ่อที่ แตกพ่ายไปแล้วนั้นก็ยังทํ าการ
ปล้นสดมภ์รบกวนชาวบ้านอยู่ตลอดเวลา จนกระทั ่ งใน พ.ศ. ๒๔๒๘ พวกฮ่อได้ส่ องสุมกําลัง
มากขึ้น จนสามารถยึดเมืองซอนลา เมืองเชียงขวาง และทุ่งเชียงคําไว้ได้ พระบาทสมเด็จพระ
จุลจอมเกล้าเจ้าอยู ่หัว โปรดฯ ให้พระเจ้าน้ องยาเธอกรมหมื่นประจักษ์ศิลปาคม เป็ นแม่ทัพใหญ่
ยกขึ้ นไปปราบปรามทางด้านเมืองหนองคาย เรียกว่าแม่ทัพใหญ่ฝ ่ายใต้เจ้าหมื่นไวยวรนาถ
(ต่อมาเป็ นจอมพลเจ้าพระยาสุรศักดิ ์ มนตรี (เจิม แสงชูโต) เป็ นแม่ทัพใหญ่ฝ ่ายเหลือทางเมือง
หลวงพระบาง เมื่อวันที่ ๒ ฯ ๑๒ ๑๒ คํ่ า ปีระกา สัปตศก (ตรงกับวันที่ ๙ พฤศจิกายน พ.ศ.
๒๔๒๘) และได้ทรงมีพระบรมราโชวาทพระราชทานแก่แม่ทัพใหญ่ทั ้ งสอง ดังความตอนหนึ่ งว่า
"…ซึ ่ งทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ ยกกองทัพขึ้ นไปเพื่ อจะ
ปราบปรามพวกฮ่อในเมืองพวน เมืองหัวพันทั ้ งหกคร ั ้ ง ด้วยทรงพระมหากรุณาแก่
อาณาประชาราษฎรอันอยู่ในพระราชอาณาเขตร์ซึ่ งพวกฮ่อมายํ่ ายีตีปล้นเกบทร ัพสม
บัตร เสบียงอาหาร จุ ดเผาบ้านเรือน คุ่มตัวไปใช้สอยเปนทาษเปนเชลย ได้ความ
ลํ าบากต่าง ๆ ไม่เปนอันที ่ จะทํามาหากิน จึงได้คิดจะปราบปรามพวกฮ่อเสียให้ราบ
คาบ เพื ่ อจะให้ราษฎรทั ้ งปวงได้อยู่เยนเปนศุขเพราะเหตุฉนั ้ นให้แม่ทัพนายกองทั ้ ง
ปวงกํ าชับห้ามปรามไพร่พลในกองทัพอย่าให้เที ่ ยวข่มขี ่ ราษฎรทั ้ งปวง แย่งชิง เสบียง
อาหารต่าง ๆ เหมือนอย่าง เช่น คําเล่ าฤาที่ คนปรกติมักจะเข้าใจว่าเปนธรรมเนียม
กองทัพแล้ว จะแย่งชิงฤาคุ มเหง คเนงร้ายผู ้ ใดแล้วไม่มีโทษ ให้การซึ่ งทรงพระมหา
กรุณาแก่ราษฏรจะให้อยู่ เยนเปนศุขนั ้ นกลับเปนความเดือดร้อนไปได้เปนอันขาด…"
(กระทรวงมหาดไทย, ๒๕๒๘)
กองทัพไทยชนะฮ่อจึงถอยไปตั ้ งอยู่ที่ทุ่ งเชียงคําในเมืองเชียงขวางและสามารถขับไล่
ฮ่อออกจากเมืองพวนได้สํ าเร็จ ไทยจึงจัดการปกครองในเมืองพวนใหม่พระบาทสมเด็จพระ
จุลจอมเกล้าเจ้ าอยู่หัว โปรดให้ท้าวขันตีเป็ นเจ้าเมืองปกครองเมืองพวนต่อ และได้ ใช้นโยบาย
กวาดต้ อนชาวพวนเข้ามาในราชอาณาจักรไทย ดังเอกสารของทู ตฝร ั ่ งเศสประจํากรุงเทพฯ
บันทึก ความว่า
“... ใน พ.ศ.๒๔๑๘ เนื ่ องจากการยกกองทัพเพื ่ อไปปราบพวก
ปล้นสะดมซึ่ งมาจากทิศเหนือ กองทัพชาวสยามได้บุกรุกอาณาเขตของแคว้นพวนอัน
เป็ นราชอาณาจักรของชาวลาว เป็นเพื ่ อนบ้านของนครหลวงพระบางและตังเกี๋ย เป็ น
เมืองราชบรรณาการของญวนและของไทยพร้อมกัน กองทัพสยามได้กวาดต้อน
พลเมืองจากพวนเป็นจํานวนมากพอดู...”
(ปรารถนา แซ่อึ๊ ง, ๒๕๔๓ : ๔๑)