Page 38 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๒๗
๑. อัตลักษณ์ทางการเมือง (Identity Politics)
Linda Nicholson และ Steven Seidman (๑๙๙๕ : ๑๔) กล่าวถึ งอัตลักษณ์ ทางการเมือง
(identity politics) ว่าเกิดขึ้ นจากการเมืองที่เป็ นผู้กําหนดความเป็นเชื้อชาติเผ่าพันธุ์เดียวกัน
การมีประวัติศาสตร์ ร่ วมกัน การมีปร ัชญาในการดําเนิ นชีวิ ตแบบเดียวกันอันนํ าไปสู่ การถู ก
การเมืองกําหนดให้ว่าต้องมีวัฒนธรรมเดียวกัน เช่น การสร้างความเป็ นไทยที ่อธิบายในมิติ
ประวัติศาสตร์การอพยพจากเทือกเขาอัลไต การใช้ภาษาไทย การนั บถือศาสนาพุทธ สยาม
เมืองยิ้ม ฯลฯ ดังนั ้ นความหมายของอัตลักษณ์ นัยนี้ จึงสัมพันธ์กับความหมายของคําว่ าเชื้อชาติ
(race) ทางชีววิทยา ซึ่งในเวลาต่อมาถูกขยายสู่การเกิดแนวคิ ดชาตินิ ยม (Nationalism) ที่ถูก
สร้างขึ้นจากร ัฐนั ่ นเอง (นิธิ เอียวศรีวงศ์, ๒๕๔๕ : เว็บไซต์)
๒. อัตลักษณ์ ทางสังคมและวัฒนธรรม (Social and Cultural Identity)
อัตลักษณ์ตามนั ยนี้ ได้ แก่การที่ตนเองนิ ยามหรือให้คุณค่าของตนเองสัมพันธ์กับบริบท
ทางเศรษฐกิจ การเมือง สังคม ภาษา วัฒนธรรม ชาติพันธุ ์ ชาติ จิตสํานึก ฯลฯ หรือที่เรียกว่า
“ความเป็ นพวกเราและพวกเขา” เพื่ อแสดงความเป็นสมาชิกของกลุ่ม องค์กร สังคม หรือ
วัฒนธรรมที่ไม่เหมือนกัน (กฤษดาวรรณ หงศ์ลดารมภ์, ๒๕๔๓ : ๑๕) ดังนั ้นอัตลักษณ์ใน
ความหมายนี้ จึงสามารถเปลี่ยนแปลง เลื่อนไหล หรือขัดแย้งกันเองได้ เช่ น ความแตกต่าง
ระหว่างสํานึ กของความเป็นร ัฐชาติกับสํานึ กของความเป็นชนกลุ่มน้อย (อภิญญา เฟื่ องฟู สกุล,
๒๕๔๖ : ๘๕) หรือความแปลกแยกของผู้ใช้ภาษาที่ต่างกัน เป็ นต้น
อย่างไรก็ดี อัตลักษณ์ ในความหมายดังกล่าวยังสัมพันธ์กับความหมายของกลุ ่มชาติพันธุ์
ซึ่งนิ ธิ เอียวศรีวงศ์ (๒๕๔๕ : เว็บไซต์ ) ระบุว่ากลุ่มชาติพันธุ์คือกลุ ่มวัฒนธรรมที ่แปรเปลี่ยนได้
ไม่ อยู่คงที่ และไม่ตายตัวเหมือนเชื้อชาติ เช่น คนไทยที ่ไปอยู่ อเมริกาตั้งแต่ เด็กและไม่ มี
ความรู้สึกเป็นคนไทย อาจจั ดว่าเป็ นกลุ่ มชาติพันธ์อเมริกา ไม่ใช่ กลุ่มชาติ พันธุ์ไทย เป็นต้ น
ดังนั ้ นกลุ่ มชาติพันธุ์จึงมาจากการสั ่ งสมแลกเปลี่ยนกระทั ่ งยอมร ับว่าคนดังกล่าวเป็นสมาชิกของ
กลุ่มชาติพันธุ์ อันกลายเป็นชุมชนในจิตนาการ (Imagine Community) ที่ยอมร ับความเป็นกลุ่ม
เดียวกันเอาไว้ (นิ วัติ ทองวล, ๒๕๕๐ : เว็บไซต์)
ขณะเดียวกันอภิญญา เฟื่องฟู สกุล (๒๕๔๖ : ๖๙–๑๐๐) ยังได้อธิบายแนวคิดอัตลักษณ์
ทางสังคมและวัฒนธรรมในช่วงหลังสมัยใหม่ (Post-Modernism) ว่ าเป็นเรื่องของอํานาจในการ
การจําแนกแยกแยะกลุ่มคนที่สัมพันธ์ กับกลุ ่มคนอื่ นๆ ดังนั ้นความแตกต่างระหว่างคนสองกลุ่ม
จึงไม่ได้มาจากการเป็ นชาติพันธุ์เพียงอย่างเดียว แต่ เกิดขึ้นจากอํานาจที่ต้องมีการสร้าง “ความ
เป็นอื่น” ให้กับคนอีกกลุ่ มหนึ่ ง เช่น ภาษา ความเชื่อ เทคโนโลยีการผลิต รวมถึงการสร้าง
รู ปแบบความสัมพันธ์ระหว่างคนสองกลุ่ มในลักษณะที่จะอธิบายว่าอี กกลุ่มหนึ่ งแตกต่างจาก
ตนเองอย่างไร และเมื่อสมาชิกในกลุ่ มรู้สึกว่ ากลุ่มอื่ นไม่สามารถยอมร ับกลุ ่มของตนและมี
ความรู้สึกว่าความเป็ นกลุ่มชาติพันธุ์ของตนไม่มี ความมั ่ นคงและถูกลดบทบาทลงจากการกลืน
จากการสร้างอัตลักษณ์ทางการเมือง จะนําไปสู่ความพยายามสร้างอัตลักษณ์ ของตนเองให้โดด
เด่น เช่ น ในกลุ่มชาติพันธุ์พวนที่ได้จัดตั้ งชมรมหรือมูลนิ ธิไทยพวนเพื่อฟื้ นฟูอัตลักษณ์ชาวพวน