Page 38 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

30
ทางราชการใช้กระบวนการจัดทําแผนพัฒนาตําบล 2 แบบ แบบแรก เป็ นการจัดการให้กลุ่มผู้นํา เช่ น
กํานั นและผู ้ ใหญ่บ้านเท่านั้ นมาร่ างแผนแบบที่สอง จัดให้ ชาวบ้านทั้ งหมู่บ้านมาร่ วมกันร่ างแผน จาก
ทั้งสองกระบวนการนี้ จะปรากฏผลว่า ในท้ ายที่สุ ดผลลัพธ์ (product) คื อ แผนที่ออกมาจาก
กระบวนการทั้ง 2 กระบวนการนั้ นก็จะมี รู ปร่ างหน้าตาเหมื อนกัน (เพราะชาวบ้านก็คิดเหมือนหรื อ
คล้ายๆ ผู ้ นํา)แต่ทว่าสิ ่ งที่ แตกต่างกันอย่างมากระหว่างกระบวนการทั้งสอง ก็คือ ความรู ้สึ กมี ส่ วนร่วม
ความรู ้สึ กว่าเป็ นเจ้าของแผนของชาวบ้านจะแตกต่างกันอย่ างมากนิทานเรื่ องนี้ สอนให้ระวังว่า
เรื่ องการสื่ อสารและการมีส่ วนร่ วมนั้ นเป็ นเรื่ องที่ต้องพิจารณาเรื่ องกระบวนการมากกว่ าตัวผลลัพธ์
และประเด็นสุ ดท้ายที่ควรระวังก็คือ เรื่ อง “รูปแบบลวงตา เนื้ อหาลวงใจ” ของเรื่ องการ
สื่ อสารแบบมีส่ วนร่วม ตัวอย่างเช่น รู ปแบบของการเลือกตั้งในสังคมปั จจุบันของไทย ซึ่ งโดยรู ปแบบ
แล้ว จะสร้ างความรู ้สึ กให้คนไทยว่า “ได้ มีส่ วนร่ วมในการกําหนดชี วิตทางสังคม” แล้ว ทั้ งๆ ที่รู ปแบบ
ดังกล่าวนั้ น หามีเนื้ อหาของการมีส่ วนร่ วมอย่างแท้จริ งไม่ ในทางตรงกันข้าม สําหรับรู ปแบบการมา
เดินขบวนประท้วงหรื อล่าลายเซ็ น ซึ่ งมีเนื้ อหาเป็ นการแสดงออกซึ่ งความรู้ สึ กมีส่ วนร่ วมอย่างแท้จริ ง
แต่ทว่ากลับมีการรับรู ้รูปแบบดังกล่าวว่าไม่เป็ นประชาธิ ปไตย เป็ นต้น
(2.4) การแสวงหา “ช่องทางประจํา” กับการสร้างสรรค์ “ช่องทางเฉพาะกิจ”
เนื่องจากช่องทาง / สื่ อเป็ นประดุจพาหะหรื อกล่องบรรจุเนื้ อหาข่าวสารถ้าปราศจากช่องทาง /
สื่ อ เนื้ อหาข่าวสารจะเดินทางจากผู้ส่ งสารไปย ังผู้ รั บสารแบบตัวเปล่าเล่าเปลือยไม่ได้ เช่ น ถ้าปราศจาก
แผ่นกระดาษ ข้อความในจดหมายจะเดินทางไปไม่ได้ หากไม่ มีสถานที่และการกําหนดระยะเวลา
ความหมายต่างๆ ในการประกอบพิธี กรรมก็คงจะเกิดขึ้ นไม่ได้ ดังนั้ น “ช่องทาง” จึ งเป็ นหัวใจอีกห้อง
หนึ่ งของการสื่อสารแบบมีส่ วนร่วม
ในการศึกษาเรื่ อง “ช่ องทาง / สื่อ” นั้ น นอกเหนือจากคุ ณลักษณะ (attribute) ต่ างๆ ของ
ช่ องทาง / สื่อที่ได้กล่าวมาแล้ว ในการดําเนิ นงานการสื่ อสารเพื่อการพัฒนาชุมชนนั้ น คุ ณลักษณะ
ประการหนึ่ งที่ควรมี การสํารวจ /วิเคราะห์อย่างยิ ่งในเรื่ องช่องทาง / สื่ อ ก็คื อ เรื่องลักษณะ “ประจํา”
หรื อ “เฉพาะกิจ” ของช่องทางนั้ นๆ ที่จะมีผลสื อเนื่องมาถึงเรื่ องหลักประกันความย ั ่งยืนของงานพัฒนา
หรื อของการสื่ อสารเอง ยกตัวอย่าง เช่ น จากงานวิจัยของ อ.ดวงพร ที่ได้ กล่าวถึงแล้ว การสื่อสารใน