Page 35 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

27
K. Nair(1993) กล่าวถึ งการวิเคราะห์ ผู ้ รั บสารในการสื่อสารแบบมีส่ วนร่ วมว่าเราจําเป็ นต้องดู
2 กระบวนการที่เกิดควบคู่กัน participation process) ใน 2 กระบวนการนี้ เราจะต้องพิจารณาผู้ รั บ
สารใน 2 แง่ มุม แง่มุมแรก ก็คื อ ต้องดู ว่าผู้รั บสารมีการตัดสิ นใจที่เกิ ดมาจากการได้รับและได้ใช้
ข้อมู ลข่าวสารหรื อไม่ ส่ วนแง่มุมที่สอง ก็คื อมีการสร้างโอกาสที่ จะได้มองเห็ นความต้องการที่แท้จริ ง
และไปใช้ความรู ้ของชาวบ้านมากําหนดทิศทางของการเปลี่ ยนแปลงชุมชนหรือไม่
สําหรับการวิเคราะห์การทํางานเป็ นทีมร่ วมกัน (teamwork) ซึ่ งเป็ นรู ปแบบสําคัญของการ
พัฒนาแบบประชาชนมี ส่ วนร่ วม (ซึ่ งแตกต่างจากการทํางานแบบ “ข้ามาคนเดี ยว”(one man show)
Nair กล่าวว่า การทํางานเป็ นที มนั้ นจะมี 2 คือ กระบวนการสื่ อสาร (communication process) และ
กระบวนการมีส่ วนร่ วมมิ ติซ้อนอยู่ เช่นเดี ยวกัน คื อ ทั้ งกระบวนการทํางานร่วมกั น (ซึ่ งหมายรวมทั้ ง
ฝ่ ายผู ้ส่ งสารและผู ้ รั บสาร) และทั้ งกระบวนการประสานความรู้ ของทุกคนเข้าร่ วมกัน ซึ่ งการที่จะ
ดําเนิ นการตามกระบวนการนั้ นได้ จําเป็ นต้องใช้รู ปแบบการปรึกษาหารื อ / แบบการเสวนา (dialogue)
ระหว่างผู ้ ส่ งสารและผู้รับสารอยู่ตลอดเวลา
กระบวนการเสวนานี้ ถื อเป็ นรู ปแบบการสื่อสารเป็ นหั วใจของการมีส่ วนร่ วมเลย (ในกรณี ของไทย
งานวิจัยที่สนใจการสื่ อสารแบบเวที เสวนาที่สามารถพลิกฟื้ นคืนชีพชุมชนอย่างได้ผล โปรดดู กาญจนา
และ พีรญา, 2551)
นอกจากกระบวนการเสวนาแล้ว Nair ย ังกล่ าวเพิ ่มเติมอี กว่า ในท่ามกลางการทํางานร่ วมกัน
เป็ นที มนั้ น ย ั้งอาจต้องมี การสลับสับเปลี่ยนบทบาทระหว่างผู ้ ส่ งสารและผู ้ รั บสาร (role shifting) ด้วย
เหตุนี้ ในงานวิจัยของ อาจารย์ดวงพร หลังจากที่มีกระบวนการเสวนาชุ มชนแล้ว ก็ได้มีกระบวนการ
คัดเลือก “ผู ้ รั บสาร” บางคนมาสับเปลี่ยนบทบาทเป็ นคณะทํางาน/คณะกรรมการ หรื อเป็ นผู้ส่ งสาร
ของหอกระจายข่าว
ส่ วนมิ ติ ของการสื่ อสารแบบมีส่ วนร่ วมเฉพาะในงานวิ ทยุชุ มชนนั้ น ตามหลักการโดยส่วน
ใหญ่แล้วมักจะพิ จารณาการมี ส่ วนร่ วมของประชาชนใน 3 บทบาท คื อ ในฐานะคณะกรรมการ ใน
ฐานะผู้จัดรายการ และในฐานะผู้ฟังที่ Active แต่ทว่าจากผลการวิ จัยเรื่ องวิ ทยุชุมชนหลายชิ้ นใน
ประเทศไทย พบว่า รู ปแบบการทีส่ วนร่วมของประชาชนนั้ น มี ได้มากกว่าหลักการดังกล่าว เช่น การ