Page 34 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

26
ดังที่ได้กล่ าวไปบ้างแล้วในตอนต้นว่า ในเรื่ องการมี ส่ วนร่ วมนั้ น ประเด็นแรกๆ ที่ ต้อง
พิ จารณาก็คื อ ใครบ้างที่มีส่ วนได้/ส่ วนเสี ย (stakeholder) กับเรื่ องดังกล่ าว และผู้ที่มี เอี่ยวนั้ นได้ เข้า
มาร่ วมในกระบวนการหรื อไม่ เมื่ อนํามาประยุกต์ใช้กับเรื่ องการสื่อสารก็คื อการระบุอย่างชัดเจนว่าใน
เรื่ องดังกล่าวนั้ นใครบ้างจะได้เข้ามามีส่ วนร่ วมในกระบวนการสื่อสารทั้งในฐานะผู ้ ส่ งสารและผู ้ รับสาร
และดังที่ เราได้กล่าวมาแล้วว่า การสื่ อสารแบบมีส่ วนร่วมนั้นจะต้องใช้แบบจําลองเชิ งพิ ธีกรรม ซึ่ งจะ
ไม่แยกบทบาทผู้ส่ งและผู้ รั บออกจากกันอย่างเด็ดขาด แต่จะต้องสลับกันแสดงบทบาททั้ งสอง
ด้วยเหตุนี้ ในการวิจัย เรื่ อง การพัฒนาการมีส่ วนร่ วมในหอกระจ่ายข่าวของ อ.ดวงพรและ
คณะ(2545) จึงเริ ่มต้นกระบวนการสร้างการมีส่ วนร่ วมด้วยการเปิ ดโอกาสให้ทุ กคนในชุมชนเข้ามาร่วม
ในกระบวนการสื่ อสาร โดยอาศัยรู ปแบบการสื่ อสารที่เรี ยกว่า “การเสวนาชุ มชน” หลักการสําคัญของ
การเสวนาชุมชน ก็คือ การเปิ ดโอกาสให้ ผู ้ ที่มีส่ วนได้ส่ วนเสี ยเข้ามาร่ วมในกระบวนการสื่อสารอย่าง
เต็มที่ ทั้ งในฐานะผู้ส่ งสารและผู ้ รั บสาร และในเวที ของการเสวนาชุ มชนนี้ เอง ผู ้ผู ้วิจัยได้ใช้การ
ออกแบบเนื้อหาสาร (message design) ของการสื่ อสารที่มีเนื้ อหาสร้างความเข้าใจร่ วมกันเกี่ยวกับเรื่ อง
บทบาทหน้ าที่ของหอกระจายข่ าวบ้าง เกี่ ยวกับปั ญหาและสภาพปั จจุบันของหอกระจายข่ าวบ้าง
รวมทั้ งเนื้ อหาที่ กระตุ้นให้ผู ้เข้าร่ วมตระหนักในคุณค่าของตนเองในฐานะผู้ที่จะแก้ไขปั ญหาของหอ
กระจายข่าวในหมู่บ้านของตน(แทนที่จะรอคอยพึ่งพาคนข้างนอก)
ในแบบจําลองการสื่ อสารนั้ น ถึ งแม้ว่ าหลายครั้ งจะมี การระบุ เอาไวลอยๆ ว่า มีคนอยู่ 2
บทบาทที่เข้ามาร่ วมการสื่ อสาร คือ ฝ่ ายผู ้ ส่ งสารและฝ่ ายผู้ รั บสาร แต่เบื้องหลังของบทบาททั้งสองนั้น
มีลักษณะของอํานาจ ลักษณะ active หรื อลักษณะการมีส่ วนร่ วมที่ไม่เท่าเที ยมกัน กล่าวคือ การเล่น
บทบาทผู ้ ส่ งสารย่ อมมีอํานาจมากกว่า active มากกว่ า และมี ส่ วนร่ วมมากกว่าผู้รับสาร ฉะนั้ น การ
สลับบทบาทให้ผู ้รับสาร เปลี่ยนมาแสดงบทบาทผู ้ ส่ งสาร จึงช่วงผ่ านที่สําคัญของการเพิ่มความรู ้สึ กมี
ส่ วนร่วมมากยิ ่งขึ้น ด้วยเหตุนี้ ในกระแสของเรื่ องสิทธิมนุษยชนในเรื่ องของการสื่ อสารจึ งได้ขยายจาก
“สิ ทธิที่จะรู ้” (right to know) ซึ่ งย ังคงอยู่ในฐานะผู้ รั บสาร มาเป็ น “สิทธิ ที่จะส่ งสาร” (right to
inform) ซึ่ งเป็ นบทบาทของผู ้ ส่ ง