Page 24 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๑๕
การแก้ปัญหาที่เหมาะสมกับชนชั้นและสถานการณ์ทางสังคม ม้าขี่หรื อร่ างทรงทําหน้าที่เป็ น
สื่ อกลางติดต่อกับเทพหรื อผีให้ กับแขกหรื อลู กค้าที่มีปัญหาเดือดร้ อนต่าง ๆ
อานันท์ กาญจนพันธ์ (๒๕๓๑) ได้ศึกษาพิ ธีกรรมเลี้ ยงผีมด ผีเม็ง จังหวัดลําปาง
พบว่าการเลี้ ยงผีมด ผีเม็ง เป็ นพลังที่ชาวบ้านเสริ มสร้ างไว้เพื่ อต่อสู ้กับความขัดแย ้งของสังคม ซึ่ ง
ค่อย ๆ ห่ างเหินจากธรรมชาติมากขึ้น พิ ธีกรรมได้สื่ อถึงความอุดมสมบูรณ์ของผืนแผ่นดินและการ
ร่วมแรงร่ วมใจกันของผู้ คน การเลี้ ยงผีจึงแสดงออกมาให้เห็ นถึงคุ ณธรรมที่สําคัญของชาวล้านนา
ผู ้ ที่มาร่ วมในพิธีรู้ สึ กสนุกสนานและอิ่ มเอิบใจไปพร้ อม ๆ กัน นอกจากนี้ พิธีกรรมย ังได้สะท้อนถึง
ความขัดแย ้ง และความกลมเกลี ยวของสังคม ซึ่ งตัวพิธีกรรมเองก็ได้เป็ นสื่อที่ ทําให้มนุษย์ได้แสดง
ความรู้ สึ กต่าง ๆ ออกมา
Torton,๑๙๗๒ อ้างในนิวัตร (๒๕๔๐:๘) กล่าวว่าผีปู่ ย่า คื อความเชื่อเรื่ องผี
ที่สื บทอดผ่านทางผู ้ หญิง มีหน้าที่เป็ นเหมือนกับสถาบันในการควบคุมทางสังคมของชุ มชน เป็ น
ความเชื่อในอํานาจของบรรพบุรุษ แสดงถึ งการเคารพในอํานาจของเครือญาติอาวุโส ว่าเป็ นอํานาจ
ทั้งหมดที่ถูกต้องชอบธรรม
โคเฮน (Paul Cohen) และวิชัยวัฒนา (อ้างในสุ ริ ยา สมุทคุ ปติ์ และคณะ:
๔๘)กล่าวถึ งความสําคัญของพิธีการเลี้ ยงผีปู่ ย่าและพิธีเกี่ยวกับการเลี้ ยงผีในภาคเหนือ เช่นผีมดผี
เม็งและผีกะว่าสะท้อนให้เห็นถึงสถานภาพและบทบาทของเพศหญิงในสังคมภาคเหนื อ ซึ่ ง
แสดงออกผ่านการนับถื อผีทางฝ่ ายผู้หญิง การสื บมรดกทางลูกผู้หญิงรวมทั้งอํานาจการจัดการของ
ผู ้ หญิงในครัวเรื อน พิธีกรรมและความเชื่ อเกี่ยวกับผีดังกล่าวทําหน้าที่เป็ นกลไกทางวัฒนธรรมใน
การควบคุมพฤติกรรมทางเพศของคน (ผู ้ หญิง) ในสังคม โดยใช้การยอมรับของผีบรรพบุรุษและ
ข้อห้ามเกี่ยวกับผีเป็ นมาตรฐานสําคัญ นอกจากนี้ ย ังทําหน้าที่ในการจัดการทรั พยากรโดยเฉพาะ
ที่ดินทํากินและกําลังแรงงานในการเกษตรอีกด้วย
ความเชื่อเรื่ องผีปู่ ย่ามีบทบาทหน้ าที่ในการควบคุมเรื่ องทางเพศ โดย Turton
(๑๙๗๒) และ Mougne (๑๙๘๑) อ้างในนิวัตร (๒๕๔๐: ๙-๑๐) เสนอว่าการมีกฎระเบียบในการ
ควบคุมเรื่ องทางเพศของลู กสาว ที่อยู่ในวัยแต่งงานและมีบทลงโทษอย่ างเข้มงวดรวมในการ
ประกอบพิธีกรรมเพื่อการแต่งงาน ภายใต้อุดมการณ์เรื่ องผีปู่ ย่า เน้นไปเพื่อรับประกันว่าการ
แต่งงานของลูกสาวจะสามารถนํามาซึ่ งแรงงานที่ดี ขย ันขันแข็ง หรื อชื่ อเสี ยงและมั่ นคงของ
ครอบครัว แต่ Hale อ้างในนิวัตร (๒๕๔๐: ๑๐) โต้แย ้งว่าผีปู่ ย่า เป็ นกลไกที่เน้นไปที่เรื่ องการ
ควบคุมพฤติกรรมทางเพศของผู ้ ชาย
นอกจากนี้ ย ังมีความเชื่ อเรื่องผีปู่ ย่ากับบทบาทหน้าที่ด้านพิธีกรรมที่เกี่ยวข้องกับ
การแต่งงาน เป็ นการกล่ าวถึงบทบาททางเพศระหว่างหญิ งชายที่สัมพันธ์กับความอาวุโสในการ
จัดการเรื่ องการแต่งงานที่ถือเป็ นกลไกสําคัญของอุ ดมการณ์ผีปู่ ย่านิวัตร สุวรรณพัฒนา (๒๕๔๐:
๑๑)