Page 21 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๑๒
๒.๕ งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง
๒.๕.๑ ดํารงอยู่ของสื่ อพื้ นบ้าน
จินตนา หนูณะ (๒๕๓๓) วิเคราะห์ปัจจัยที่ทําให้การแสดงรองเง็ง (มีลักษณะคล้าย
รําวง) อันเป็ นสื่อการแสดงแบบพื้นเมืองของภาคใต้ค่อยๆ สู ญหายไปจากความนิยมของชาวบ้าน
และพบว่ามี ๓ ปั จจัย คือ
ปัจจัยตัวแรก คือ การเข้ามาของสื่ อมวลชนสมัยใหม่ เช่น วิทยุ โทรทัศน์ ภาพยนต์
ที่เข้ามาช่วงชิ งเวลาที่ใช้ในการพักผ่อน รวมทั้ งมหรสพรู ปแบบความบันเทิงอย่างใหม่ๆ อีกมากมาย
ที่พ่วงติดมากับสื่อมวลชน เช่น การแสดงคอนเสิ ร์ต การเต้นดิสโก้เธค เป็ นต้น ที่จะไปเบียดแทนที่
การแสดงสื่ อพื้ นบ้าน โดยที่อัตราแย่งชิงพื้นที่ ทางวัฒนธรรมนั้ นอาจมากน้อยไปตามแต่ ละท้องถิ่น
ปัจจัยประการที่ สอง คือ ขี ดจํากัดของตัวสื่ อประเพณี เอง ตัวอย่างเช่ น สื่อพื้นบ้าน
มักจะล้มเหลวที่จะหาผู้ มาสื บทอดสานต่องานของตน เพราะเยาวชนรุ่ นใหม่ได้หวังไปฝักใฝ่ กับ
สื่ อมวลชน ดังที่มีหลักฐานว่า ในการสํารวจผู้ ชมสื่ อพื้นบ้านหลายชิ้นที่ ผู ้ วิจัยตั้งเงื่ อนไขว่า ต้องเป็ น
ผู ้ ชมสื่อพื้นบ้านเกิน ๑๐ ครั้ งขึ้ นไป อายุของกลุ ่มตัวอย่างมักเป็ นกลุ ่มอายุ ๓๐ – ๕๕ ปี ขึ้ นไป (ปาริ
ชาติ : ๒๕๓๘ , จันทร์เพ็ญ : ๒๕๓๐) ซึ่ งหมายความว่ าสื่อพื้นบ้านเป็ นสื่ อของผู ้ ใหญ่และผู้ สู งอายุ
เท่านั้ น เมื่อขาดโอกาสที่จะชม การชื่ นชมและเห็นคุณค่าถึงระดับที่จะเป็ นผู ้ สื บทอดย่อมเป็ นไป
ไม่ได้
คุณลักษณะอีกข้อหนึ่ งของสื่ อพื้นบ้าน ที่เป็ นปัจจัยกําหนดการคงอยู่ของสื่อ
พื้นบ้าน ก็คือ สื่ อดังกล่าวเป็ นสื่อที่ ผูกติดกับประเพณี พิธีกรรมซึ่ งมีเงื่อนไขทําให้ปรั บตัวยาก เช่น
ต้องแสดงเฉพาะมีพิ ธีกรรม ภายในช่วงเวลาและสถานที่อันจํากัด สื่ อประเภทนี้ มักจะสู ญสลายได้
ง่าย ส่ วนสื่อพื้นบ้านบางชนิ ด เช่น หมอลํา อันเป็ นสื่ อที่มีขอบเขตกว้างขวาง มี ทั้งผูกติดกับพิธีกรรม
และที่เล่นได้อย่างอิสระ ก็จะมีโอกาสปรั บตัวได้ง่าย
ปัจจัยประการที่สาม คือ กลุ่มผู ้ ชมซึ่ งมักจะเป็ นตัวตัดสินสําคัญถึ งการดํารงอยู่ของ
สื่ อพื้ นบ้าน ปัจจุ บันโอกาสที่จะได้ชมสื่ อพื้นบ้านได้ลดน้อยถอยลงไป เนื่ องจากปัจจุบันมีสื่ อหลาย
ประเภทให้เลือกมากขึ้ น หรื อวิถีชี วิตของผู้ ชมที่แปรเปลี่ยนไปจนไม่เอื้ออํานวยให้เข้าร่ วมกับสื่อ
ประเพณี เช่น ต้องมาทํางานในเมืองหลวง ไม่ได้กลับไปร่วมงานบุ ญผะเวส และเนื่องจากสื่ อ
ประเพณี ทุกอย่างมี ลักษณะตั้ งรั บ คือ ตัวผู ้ ส่ งสาร/ศิลปิ นจะอยู่กับที่ ฝ่ ายผู ้ชมต้องเดิ นทางออกไปหา
ซึ่ งต่างจากสื่ อมวลชนที่เป็ นสื่อรุ กเข้ามาถึงในบ้าน ดังนั้ น โอากาสล่ าถอยของสื่อประเพณีจึงมีอยู่
มาก
ศรี ปาน รัตติกาลชลากร (๒๕๓๘) ได้ทําการศึกษาบทบาทของสื่ อพื้นบ้าน
วัฒนธรรมมอญ อําเภอพระประแดง จากผลการศึกษาในครั้ งนี้ ทําให้พิจารณาถึงการเปลี่ ยนแปลงที่