Page 17 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๘
รู้ จัก : การวิเคราะห์คุณลักษณะสื่ อพื้นบ้าน จะศึกษาสื่ อชนิดใดจะต้องรู ้จักคุณลักษณะ
สื่ อพื้ นบ้านนั้ นให้ถ่ องแท้ การวิ เคราะห์คุณลักษณะสื่ อพื้นบ้าน มี ๓ ประเภท ดังนี้
(๑) สื่อพิธีกรรม เช่น พิธีหล่อเทียนพรรษา เทศน์มหาชาติ ทอดกฐิ น แซงชะนาม
(๒) สื่ อการแสดง เช่ น กลองสะบัดไชย รําโทน หมอลํา เพลงโคราช
(๓) สื่ อวัตถุ เช่น ผ้าทอ ปู นปั้ น งานไม้ไผ่ แกะสลัก อาหารพื้นเมือง
รู้ใจ : การวิเคราะห์ต้นไม้แห่งคุ ณค่า ของสื่อพื้นบ้าน
(๑) การวิเคราะห์ ต้นไม้แห่งคุณค่าในแนวดิ่ ง ประกอบด้วยราก ต้น ดอก ใบ
ผล การวิเคราะห์ต้นไม้แนวนี้ ก็ เพื่อให้เข้าใจคุณค่า ความหมายของสื่อพื้นบ้าน สื่อพื้นบ้านที่มอง
เห็นชัด ได้แก่ ต้น ดอก ใบ ผล ซึ่ งเป็ นองค์ประกอบเชิงรู ปแบบของสื่อพื้ นบ้านที่สามารถปรั บ
ประยุกต์ได้ กับอี กส่วนหนึ่ งที่มองไม่เห็น คือ ราก ซึ่ งแม้จะอยู่ใต้ดิน เป็ นนามธรรม แต่ ก็สําคัญ
ที่สุ ด
(๒) การวิเคราะห์ ต้นไม้แห่งคุณค่าในแนวนอน หมายถึง การผ่าเฉพาะลําต้นออก
ดู และเห็นเป็ นเปลือก กระพี้ แก่นของต้นไม้ ใช้เปรี ยบเที ยบกับการศึกษาเพื่อให้เข้าใจการสื บ
ทอด ปรับตัวของสื่อพื้นบ้าน ถ้าเป็ นส่วนเปลือก หรื อ กระพี้ก็ สามารถปรับเปลี่ยนได้ ถ้าเป็ นส่ วน
ของแก่นแล้ว จะพยายามรักษาส่ วนนี้ ไว้
รู้ ใช้ : การวิเคราะห์หน้าที่ของสื่อพื้นบ้าน สื่อพื้ นบ้านเป็ นสื่อที่ ทําหน้าที่ต่ างๆ ให้กับ
ชุมชนท้องถิ่นมากมาย ทั้งในระดับบุคคล กลุ ่ม และสังคม ในการวิจัยสื่อพื้นบ้าน จึงต้องสกัดให้
เห็นหน้าที่สําคัญของสื่ อพื้ นบ้านที่เราศึกษาอยู่ว่าทําอะไรได้บ้าง
รู้รั กษา : กระบวนการสื บทอดสื่อพื้นบ้าน การสื่อสารจะเกิดขึ้ นได้ก็ต่ อเมื่อครบทั้ ง
๔ คือ ผู ้ ส่ งสาร สาร ช่องทาง ผู ้ รับสาร การสื บทอดจะเริ ่ มจากการวิเคราะห์ คุณลักษณะของสื่อ
พื้นบ้านนั้ นๆ แล้วสื บทอดคุณลักษณะต่างๆ ที่สําคัญให้ครบ
๒.๓ กระบวนการทํางานวัฒนธรรมท้ องถิ่น
หลังจากวิเคราะห์รู ้จัก รู ้ ใจ รู้ใช้ รู้รั กษาสื่ อพื้นบ้านแล้ว กระบวนการทํางานหรื อ
บริ หารจัดการวัฒนธรรมท้องถิ่น อาจกําหนดไว้เป็ น ๔ เส้นทางด้วยกัน ตามแต่สถานภาพของสื่ อ
พื้นบ้านนั้ นๆ ดังนี้
๒.๓.๑ หากสื่ อพื้ นบ้านนั้ นประสบปัญหากําลังสูญหาย กลยุทธ์การทํางานที่สําคัญก็
คือ การรื้ อฟื้ น ฟื ้ นฟู ซึ่ งเป็ นยุทธศาสตร์ ที่ หน่วยงานทางวัฒนธรรมของรั ฐสนใจทําอย่างต่อเนื่ อง
อยู่แล้ว
๒.๓.๒ หากสื่ อพื้นบ้านนั้ นอยู่ในภาวะกําลังพิ การ/บกพร่ อง เช่น ขาดผู ้ รับสารรุ่ น
ใหม่ ก็จําเป็ นต้องหาทางสืบทอด ทั้ งตัวผู ้ ส่ งสารและผู ้ รับสาร
๒.๓.๓ หากสื่ อพื้นบ้านกําลังเพี้ยนหรื อแตกแถว เช่ น กรณี ของหมอลําที่เริ่ ม
กลายเป็ นหมอลําซิ ่ง ก็ต้องเน้นการปรับประยุกต์ให้คุ ณค่าแท้จริ งกลับคื นมา