Page 90 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๗๙
๔) ถ้าเป็นการแก้บนสิ่งศักดิ ์ สิทธิ ์ เช่น พระ เมื่อท่านกลับ ต้ องส่งด้วยเพลงเชิด
เช่นเดียวกับ การส่งพระสวดมนต์ เมื่อเสร็จพิธีส่งพระด้ วยเพลงกราวในและเชิด
ความเชื่อของผู้แสดง เกี่ ยวกับเทพเจ้าหรือสิ่งศักดิ ์ เมื่อเทพเจ้าหรือสิ่งศักดิ ์ ได้ร ับเชิญแล้ว
จะต้องเสด็จลงมาประทับทรงดูละครได้เพียงแค่เที่ยงวัน เพราะเทพทุกองค์ต้องขึ้นเฝ้าพระอิศวร
จึงเป็นประเพณีว่า ตั ้ งแต่เวลา ๑๒.๐๐ - ๑๓.๐๐ น. ต้องหยุดการแสดง แม้แต่เครื่องดนตรีใครจะเคาะ
จะเล่นไม่ได้ เพราะถือว่ าทําให้เทพเจ้าต้องมีความกังวล (ทองเลี่ยม ม่วงงาม ,๒๕๕๐ : สัมภาษณ์)
๓. พิธีกรรมหลังเลิกการแสดง
พิธีกรรมหลักเลิกการแสดง หรือ พิธีลาโรง เป็ นการทําพิธีที่ แสดงว่ าละครชาตรีเพื่อแก้บน
ได้เสร็จสิ้ นลงแล้ว เมื่อได้เวลาเลิกการแสดง ตัวตลกเป็นตัวตัดบทว่า วันนี้ การแสดงหมดเวลาแล้ว
หัวหน้าคณะกล่าวขอบคุณเจ้าภาพ และผู้ชมที่ให้ความสนใจในการแสดงของคณะ ปี่ พาทย์บรรเลง
เพลงกราวรํา ในอดีตต่อจากนั้ นเป็นพิธีลาโรง ผู้กระทําพิธีต้องเป็นคนเดียวกับผู้ทําพิธีปลูกโรงที่ทํา
ในตอนเช้า ขั ้ นตอนในการทําพิธีว่า ผู้ทําพิธีตั ้ ง นะโม ๓ จบ แล้วว่าคาถา ส่งเทวดา และกล่าวเป็น
คาถาว่า “สิทธิกิจจัง สิทธิกันตัง สิทธิลาภัง ภะวันตุเต” แล้วผู้ทําพิธีแก้ตอกที่ ผู ้ กิ่งมะยมไว้กับเสา
กลางโรงทั ้ ง ๓ เปลาะ เรียกว่า “ถอนโรง” ถือเป็นเสร็จพิธี (ทองเลี่ยม ม่วงงาม, ๒๕๕๐ : สัมภาษณ์)
แต่ในป ัจจุบัน ป ัจจุบันเมื่อไม่ได้ทําพิธีปลูกโรง จึงไม่มีพิธีลาโรง ละครมักตัดบทว่าหมดเวลาแสดง
และขอบคุ ณเจ้าภาพ หรืออาจมีเพลงร้องขอบคุ ณ ตามแต่ความถนัดของแต่ละคณะ เท่านั้ น ส่วน
วงปี่ พาทย์จะบรรเลงเพลงกราวรํา หรือเพลงสรรเสริญพระบารมีอย่างสั ้ น (ตัดเพลงสรรเสริญครึ่งหนึ่ง
ดังตัวอย่างในบทที่ ๕) เป็นอันเสร็จพิธีลาโรง
พิธีกรรมการแสดงละครชาตรีแก้บนนั้ น ทุ กขั้ นตอนเป็นแบบแผนที่ค่อนข้างตายตัว และ
ถือเป็นธรรมเนียมที่สืบทอดกันต่อมา พิธีกรรมของละครชาตรีในจังหวัดอ่างทอง ที ่ แสดงแก้บนใน
ป ัจจุบัน มีหลายขั้ นตอนที่ขาดหายไป เช่น การปลูกโรง การรํ าซัดเบิกโรง บางขั้ นตอนถูกตัดทอนลง
เช่น ร้องอัญเชิญสิ่งศักดิ ์ สิทธิ ์ มาประทับร ับการถวายสินบน จะพบเมื่อมีการแก้บนตามบ้านเท่านั้ น
แต่ถ้าเป็นการแสดง ณ สถานที่ศักดิ ์ สิทธิ ์ ตั ้ งอยู่แล้ว เช่น หน้าศาลเจ้า หน้าวิหารพระ ละครจะไม่ร้อง
เพราะถือว่ าสิ่งศักดิ ์ สิทธิ ์ หรือพระในวิหารประทับอยู่ที่นั ่ นแล้ว ไม่ต้องอัญเชิญมา (สุวรรณา โพธิ ์ สด,
๒๕๕๐ : สัมภาษณ์) พิธีการลาโรง ปร ับลดขั ้ นตอนตามไปด้วย
พิ ธีกรรมและความเชื่ออื่ น ๆ
นอกเหนือจากพิธีกรรม ประกอบการแสดงแล้ว ละครชาตรี ยังได้ปฏิบัติพิธีกรรม และ
ความเชื่อ อื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง ดังนี ้
๑. พิธีไหว้ครูละครชาตรี
การไหว้ ของคนไทยนั ้ นเป็ นกิริยาที่ แสดงออกถึง ความในใจของผู้ ไหว้ โดยมีความหมาย
หลายนัย เช่น แสดงความเคารพ ยกย่อง ระลึกถึง ทักทาย ขอบคุณ ขอโทษ เป็ นต้น ดังนั ้ นการไหว้
จึงเป็นกิริยาอาการที่ พบได้ทั ่ วไป แสดงให้เห็นถึงระดับของการแสดงความเคารพต่ อกัน เช่น ไหว้พ่อ
แม่ ครู เป็ นต้น ศิลปะการแสดงหลาย ๆ สาขา มักมีพิธีไหว้ครูที่ มีขั ้ นตอน รูปแบบเฉพาะด้วย