Page 75 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๖๔
พิ ธีกรรมการแสดง
พิธีกรรมในการแสดงละครชาตรี มีความสัมพันธ์เกี่ ยวข้องกับการแก้บน โดยเป็ นพิธีกรรม
ที่กระทําขึ้นเพื่อการบูชา ระหว่างผู้ นับถือกับสิ่งศักดิ ์ สิทธิ ์ จากการศึกษา พบว่า พิธีกรรมในการแสดง
ละครชาตรี ในจังหวัดอ่างทอง แบ่ งออกเป็น ๓ ขั ้ นตอน คือ
๑. พิ ธีกรรมก่อนการแสดง
การแสดงละครชาตรี ซึ่งวัตถุประสงค์ของการแสดง มักเป็ นเรื่องการแก้บนเป็นส่วนใหญ่
ในการแสดงละครชาตรีแก้บน มีพิธีกรรมต่าง ๆ ของผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง ได้แก่ ผู ้ แสดงละครชาตรี
และผู้ที่ทําการแก้บน ดังนี้
๑.๑ การปลูกโรง
ส่าง นิ่มละมูล (๒๕๕๐ : สัมภาษณ์) กล่าวถึ ง พิธีการปลูกโรงแสดงละครชาตรี ของ
ละครในจังหวัดอ่างทอง ในอดีต มีรายละเอียด ดังนี้
๑.๑.๑ อุปกรณ์
๑.๑.๑.๑ อุ ปกรณ์ การปลูกโรงละคร ใช้วัสดุในท้องถิ่น ประกอบด้วย
ไม้ไผ่ จํ านวน ๕ ลํา (ตัดความยาวเหมาะสม) ผ้าใบหรือผ้าที่สามารถบังแดดหรือ ฝนได้ เตียงสําหร ับ
ละครนั ่ งแสดง และเชือกดึงผ้าใบ
๑.๑.๑.๒ อุปกรณ์ สําหร ับประกอบพิธีปลูกโรง ประกอบด้วย กิ่งมะยม
ดอกไม้ ธูป เทียน และตอกไม้ไผ่ ๓ เส้น (เจ้าภาพเป็ นผู ้ จัดให้)
๑.๑.๒ ลักษณะโรงละครชาตรี ปกติมักสร้างในพื้นที่เหมาะสม กว้างขวาง หรือ
บริเวณกลางแจ้ง หันหน้ าไปทางด้านสิ่งศักดิ ์ สิทธิ ์ ในกรณีที่แสดงต่อหน้าสิ่งศักดิ ์ สิทธิ ์ เช่น ศาลเจ้า
วิหารพระพุทธรูป หรือหันไปทางทิศเหนือหรือทิศตะวันออก (ไม่หันหน้าโรงไปทางทิศตะวันตก หรือ
ทิศใต้) ในกรณีที่เล่นในบริเวณบ้ าน หรือสถานที่ต่าง ๆ ที่ไม่ได้เป็ นที่ ตั ้ งของสิ่งศักดิ ์ สิทธิ ์ การปลูกโรง
แสดง โดยใช้ผ้า (วัสดุที่สามารถใช้บังแดด ฝน ได้) ขึงให้ตึงทั ้ ง ๔ มุม นํ าไม้ไผ่คํ้าให้สู งขึ้ น ๔ เสา
ตรงกลางตั ้ งเสาคํ้า ให้ผ้าสูงขึ้ นไม่อับลม และเป็นที่เก็บซองคลี (ซองอาวุธ)
๑.๑.๓ พิธีกรรมการปลูกโรง ดําเนินการโดย ผู้เป็ นโต้โผ หรือผู้อาวุโสของคณะ
ละคร เป็ นผู้ทําพิธี ด้วยการนํ า กิ่งมะยม ดอกไม้ ธูป เทียน และตอกไม้ไผ่ ๓ เส้น ที่เจ้าภาพจัดไว้
นําไปผู กกับเสากลางโรง โดยว่าคาถากํากับ (ป ัจจุบันไม่มีผู้ ใดได้ร ับถ่ายทอดไว้) มีความหมายและ
เป็ นสัญลักษณ์ว่า ได้มีการปลูกโรงขึ้นเรียบร้อยแล้ว สําหร ับการแสดงละครชาตรีในวันนั ้น
ชาวละครชาตรี ในจังหวัดอ่างทอง มีความเชื่อว่า การทําพิธีปลูกโรง ช่วยป้องกัน
เสนียด จัญไร และการทําคุณไสย์ ต่าง ๆ ด้วย สุริยา คล้ายทอง (๒๕๕๐ : สัมภาษณ์) กล่ าวถึง
ความเชื่อเกี่ยวกับพิธีกรรมปลูกโรงว่า “แต่ก่อนใช้กิ่งมะยม ๙ กิ่ง ผูกเสากลาง สามารถใช้ป้องกันผู ้ ที่
ไม่หวังดี ทําของ (ไสยศาสตร์) มาตามลมตามแล้ ง” นอกจากนี้ละครบางคณะใช้วัสดุอื่น ๆ ทําพิธี
ปลูกโรง เช่น กิ่งสะแก เป็นต้น และเชื่อว่าหากกิ่งใหญ่งานมาก กิ่ งเล็กงานน้อย นอกจากนี้ยังสมมติ
ว่าเป็นป ่า เวลาเล่นเรื่องพิกุลทองด้วย (ทองหล่ อ กลิ่นขจร , ๒๕๕๐ : สัมภาษณ์)